Thiết bị đo khoảng cách trong golf gồm hai nhóm chính: máy đo laser bắn tia tới cột cờ để đo khoảng cách thẳng, và thiết bị GPS (đồng hồ, máy cầm tay, ứng dụng điện thoại, màn hình trên xe điện) dựa vào bản đồ sân đã số hoá để báo khoảng cách tới đầu, giữa và cuối green. Theo Luật Golf từ năm 2019, người chơi được dùng thiết bị đo khoảng cách trừ khi ban tổ chức cấm bằng luật địa phương, nhưng không được dùng chức năng đo độ dốc trong vòng đấu tính điểm.
Trước khi có máy: cọc mốc, đầu tưới và bước chân
Trong phần lớn lịch sử golf, khoảng cách được ước lượng bằng mắt. Từ giữa thế kỷ 20, sân golf bắt đầu đặt cọc hoặc mốc khoảng cách bên cạnh fairway, thường ở các mức 100, 150 và 200 yard tới giữa green. Màu sắc mốc khác nhau tuỳ sân, nên người chơi mới nên hỏi caddie hoặc xem thẻ điểm. Nhiều sân còn ghi khoảng cách trên nắp đầu tưới nước rải khắp fairway.
Dân chuyên nghiệp đi xa hơn: tự đo bằng bước chân trong vòng tập, ghi vào sổ từng mốc như bụi cây, mép bẫy cát, đầu tưới. Jack Nicklaus thường được nhắc là một trong những người phổ biến cách làm này từ thập niên 1960. Về sau, sổ khoảng cách (yardage book) in sẵn bản vẽ từng hố trở thành vật bất ly thân của caddie chuyên nghiệp.
Máy đo laser: bắn trúng cột cờ
Máy laser hoạt động theo nguyên lý thời gian bay: phát một chùm xung laser, đo thời gian ánh sáng phản xạ quay về, rồi tính khoảng cách. Người chơi nhìn qua ống ngắm, đặt hồng tâm vào cột cờ và bấm nút.
Khó khăn là tia laser có thể bắt nhầm cây cối phía sau cờ. Các máy hiện đại có chế độ ưu tiên mục tiêu gần nhất: khi quét qua vùng có nhiều vật, máy chọn vật gần nhất, thường chính là cột cờ, và rung nhẹ để báo đã khoá mục tiêu. Độ chính xác hãng công bố thường trong khoảng một yard.
Ưu và nhược của laser
- Đo được tới vị trí cờ thực tế của ngày hôm đó, không phụ thuộc bản đồ.
- Đo được tới bất kỳ vật nào nhìn thấy: cây, mép bẫy cát, mép hồ.
- Cần nhìn thấy mục tiêu: cờ khuất sau đồi, sau cây hay green trên cao thì laser chịu.
- Tay run, trời mưa, sương mù làm khó khoá mục tiêu.
Thiết bị GPS: bản đồ trong lòng bàn tay
Thiết bị GPS xác định vị trí người chơi qua vệ tinh, rồi so với bản đồ sân đã được số hoá trước, gồm tâm green, mép trước, mép sau, bẫy cát và chướng ngại nước. Màn hình báo khoảng cách tới các điểm đó.
Ba dạng phổ biến:
- Đồng hồ GPS: gọn, liếc cổ tay là thấy ba con số đầu, giữa, cuối green. Nhiều mẫu tự nhận diện hố đang chơi và ghi lại điểm.
- Ứng dụng điện thoại: màn hình lớn, có ảnh vệ tinh từng hố, chạm vào bất cứ đâu để biết khoảng cách.
- Màn hình trên xe điện: nhiều sân ở Việt Nam và châu Á lắp sẵn, kèm cảnh báo tốc độ và vùng cấm xe vào.
Điểm yếu của GPS là không biết cờ đang cắm ở đâu trên green, trừ khi sân cập nhật vị trí cờ hằng ngày vào hệ thống. Với green dài 30–40 mét, chênh lệch giữa cờ đầu và cờ cuối có thể là hai cây gậy. Độ chính xác cũng phụ thuộc chất lượng bản đồ của từng sân.
| Tiêu chí | Laser | GPS |
|---|---|---|
| Khoảng cách tới cờ thật | Có, nếu nhìn thấy cờ | Chỉ khi sân cập nhật vị trí cờ |
| Mục tiêu khuất | Không đo được | Vẫn báo theo bản đồ |
| Khoảng cách tới chướng ngại | Phải ngắm từng điểm | Hiện sẵn trên bản đồ |
| Thao tác | Phải cầm ngắm, giữ tay vững | Liếc màn hình |
| Phụ thuộc | Pin, thời tiết, tầm nhìn | Tín hiệu vệ tinh, bản đồ sân, pin |
Nhiều người chơi kết hợp cả hai: đồng hồ GPS cho cái nhìn tổng quát, laser cho cú đánh vào cờ.
Luật golf nói gì về thiết bị đo
Từ "cấm mặc định" sang "cho phép mặc định"
Từ giữa thập niên 2000, Luật Golf cho phép ban tổ chức đưa ra luật địa phương cho phép dùng thiết bị đo khoảng cách. Tức là mặc định cấm, muốn dùng phải có luật địa phương. Bộ Luật Golf mới có hiệu lực từ 1/1/2019 đảo ngược: mặc định được dùng, ban tổ chức muốn cấm thì phải ra luật địa phương (luật địa phương mẫu G-5).
Được và không được
Theo Quy tắc 4.3, trong vòng đấu người chơi:
- Được đo khoảng cách và hướng tới bất kỳ điểm nào.
- Không được đo độ chênh cao (chức năng "slope"), không được dùng thiết bị đo tốc độ và hướng gió trên sân, không được dùng thiết bị đưa ra lời khuyên về gậy nên dùng hay cách đánh.
Máy có chức năng slope vẫn được mang theo, miễn là chức năng đó tắt và không được dùng trong vòng đấu tính điểm. Nhiều mẫu có công tắc vật lý hoặc đèn báo để người cùng nhóm thấy rõ máy đang ở chế độ hợp lệ.
Ở các giải chuyên nghiệp
Các giải nhà nghề hàng đầu từ lâu cấm thiết bị đo trong vòng đấu chính thức, caddie dựa vào sổ khoảng cách. Gần đây một số giải đã mở cửa, ví dụ PGA of America cho phép dùng thiết bị đo ở PGA Championship từ năm 2021. Chính sách khác nhau giữa các tour và có thể thay đổi, nên khi xem giải cần để ý quy định riêng của từng nơi.
Yard hay mét: chuyện ở sân golf Việt Nam
Phần lớn sân golf ở Việt Nam ghi khoảng cách bằng yard, theo truyền thống golf Anh – Mỹ. Một yard bằng 0,9144 mét, tức 150 yard xấp xỉ 137 mét. Thiết bị đo đều cho đổi đơn vị, nhưng nên đặt cùng đơn vị với mốc trên sân và thẻ điểm để không nhầm.
Caddie ở các sân Việt Nam thường thuộc khoảng cách rất tốt và có thể báo ngay. Thiết bị đo không làm caddie thừa: caddie còn biết gió vùng đó, chỗ green dốc, nơi bóng hay lăn xuống. Bài về làm việc cùng caddie trong danh mục phép lịch sự bàn kỹ hơn chuyện này.
Góc nhìn hôm nay: thiết bị đo và nhịp chơi
Một lý do lớn khiến cơ quan luật golf nới quy định năm 2019 là tốc độ chơi. Biết khoảng cách nhanh thì quyết định nhanh. Nhưng thiết bị chỉ giúp khi được dùng đúng cách: đo khoảng cách trong lúc người khác đang đánh, sẵn sàng khi tới lượt mình, không đo đi đo lại năm lần cho một cú đánh.
Với người mới, lời khuyên thực tế là bắt đầu từ thứ đơn giản: biết mốc khoảng cách trên sân, hỏi caddie, rồi mới tới thiết bị. Khi đã có thiết bị, việc quan trọng hơn là biết mỗi cây gậy của mình bay bao xa, vì con số khoảng cách chính xác tới đâu cũng vô ích nếu không biết chọn gậy nào. Luật chính thức về thiết bị có trong Quy tắc 4.3 của bộ Luật Golf do R&A và USGA ban hành, đọc miễn phí trên trang của hai tổ chức và ứng dụng luật chính thức.
Câu hỏi thường gặp
Có được dùng máy đo khoảng cách khi chơi golf không?
Có. Từ năm 2019, Luật Golf cho phép dùng thiết bị đo khoảng cách theo mặc định, trừ khi ban tổ chức giải hoặc sân cấm bằng luật địa phương. Người chơi chỉ được đo khoảng cách và hướng, không được đo độ dốc hay tốc độ gió.
Máy đo laser và GPS golf cái nào tốt hơn?
Mỗi loại mạnh ở một chỗ. Laser đo chính xác tới cột cờ thật nhưng cần nhìn thấy mục tiêu. GPS báo nhanh khoảng cách tới đầu, giữa, cuối green và chướng ngại, kể cả khi bị khuất, nhưng thường không biết vị trí cờ trong ngày.
Chức năng slope trên máy đo golf có hợp lệ không?
Không hợp lệ trong vòng đấu tính điểm. Người chơi vẫn được mang máy có chức năng slope, nhưng phải tắt và không dùng chức năng đó. Khi chơi tập hay vòng không tính điểm, dùng slope không vi phạm gì.
Sân golf Việt Nam tính khoảng cách bằng yard hay mét?
Phần lớn sân golf ở Việt Nam ghi khoảng cách bằng yard. Một yard bằng 0,9144 mét, nên 150 yard khoảng 137 mét. Nên đặt thiết bị đo cùng đơn vị với mốc trên sân và thẻ điểm.
Dân golf chuyên nghiệp có dùng máy đo khoảng cách không?
Phần lớn giải nhà nghề hàng đầu vẫn cấm thiết bị đo trong vòng đấu, caddie dùng sổ khoảng cách. Một số giải đã cho phép, như PGA Championship từ năm 2021. Trong vòng tập, gần như mọi tay chuyên nghiệp đều dùng laser.