R&A và USGA: ai đặt luật golf và hai tổ chức chia việc ra sao

Luật golf toàn thế giới do hai tổ chức cùng soạn và ban hành: R&A ở St Andrews (Scotland) và USGA (Hiệp hội Golf Hoa Kỳ). USGA quản luật ở Mỹ và Mexico; R&A quản phần còn lại của thế giới, trong đó có Việt Nam. Từ năm 1952, hai bên dùng chung một bộ luật, cùng sửa đổi theo chu kỳ và cùng đặt giới hạn cho gậy, bóng.

R&A: từ hội quý ông St Andrews thành cơ quan luật toàn cầu

Ngày 14 tháng 5 năm 1754, 22 quý ông lập Hội những người chơi golf St Andrews (Society of St Andrews Golfers). Họ góp tiền mua một cây gậy bạc, tổ chức thi hằng năm, và dùng bộ luật 13 điều gần như chép từ Leith.

Năm 1834, vua William IV nhận bảo trợ, hội đổi tên thành Royal and Ancient Golf Club of St Andrews — "Hoàng gia và Cổ kính". Tòa nhà câu lạc bộ bằng đá xám sau hố 18 sân Old Course, xây năm 1854, trở thành hình ảnh quen thuộc nhất của golf.

Vai trò soạn luật của câu lạc bộ không do ai trao, mà đến dần. Trong thế kỷ 19, các câu lạc bộ mới ở Anh và thuộc địa hay hỏi ý kiến St Andrews khi có tranh chấp. Năm 1897, R&A lập Uỷ ban Luật golf (Rules of Golf Committee), chính thức nhận việc soạn luật cho những nơi muốn theo.

Từ năm 1920, R&A cũng tiếp quản việc tổ chức The Open và giải Amateur Championship. Năm 2004, các chức năng này được tách sang một nhóm công ty riêng gọi là The R&A, độc lập với câu lạc bộ thành viên. Nghĩa là ngày nay "R&A" cơ quan luật và "R&A" câu lạc bộ là hai pháp nhân khác nhau, dù cùng một ngôi nhà, cùng một gốc.

USGA: năm câu lạc bộ cần một trọng tài

Golf vào Mỹ mạnh từ cuối thập niên 1880. Năm 1894, hai câu lạc bộ cùng tổ chức giải mà mỗi bên gọi là "giải vô địch nghiệp dư quốc gia", và cùng một người, Charles Blair Macdonald, thua ở cả hai rồi lên tiếng phản đối. Rõ ràng cần một tổ chức chung.

Ngày 22 tháng 12 năm 1894, đại diện năm câu lạc bộ — Newport, Shinnecock Hills, The Country Club (Brookline), St Andrew's (Yonkers) và Chicago Golf Club — họp ở New York lập Amateur Golf Association of the United States, sau đổi tên thành United States Golf Association. Năm sau, 1895, USGA tổ chức US Amateur, US Open và US Women's Amateur đầu tiên.

USGA soạn luật riêng ngay từ đầu, phần lớn dựa trên luật của R&A, nhưng sẵn sàng sửa theo cách người Mỹ thấy hợp lý. Từ đó bắt đầu gần 60 năm "hai bộ luật cho một môn".

Những lần hai bên không đồng ý

Lịch sử quan hệ R&A – USGA có vài cuộc va chạm nổi tiếng, chủ yếu xoay quanh dụng cụ.

Cây gậy Schenectady

Năm 1904, Walter Travis, người Mỹ gốc Úc, vô địch British Amateur ở Royal St George's khi dùng một cây gậy putter kiểu "Schenectady" — cán gắn vào giữa đầu gậy, giống cái vồ. Chiến thắng của một người ngoại quốc với một cây gậy lạ gây khó chịu ở Anh. Năm 1910, R&A cấm loại gậy cán giữa. USGA không cấm. Trong nhiều thập kỷ, một cây putter hợp lệ ở Mỹ lại phạm luật ở Anh.

Kích cỡ quả bóng

Năm 1932, USGA quy định đường kính bóng tối thiểu 1,68 inch (khoảng 42,7 mm). R&A giữ bóng nhỏ hơn, 1,62 inch (khoảng 41,1 mm), bay xa hơn trong gió. Hai cỡ bóng tồn tại song song hàng chục năm; golf thủ đi thi đấu ở Anh phải đổi bóng. Tới năm 1990, R&A mới bắt buộc bóng lớn, chấm dứt chuyện "bóng Anh, bóng Mỹ".

Stymie và các luật trên green

Stymie — bóng đối thủ chắn đường trên green và không được nhấc — từng bị USGA sửa thử theo kiểu riêng từ thập niên 1930, trong khi R&A giữ nguyên. Hội nghị chung năm 1951 kết thúc bằng bộ luật thống nhất có hiệu lực từ 1952, trong đó stymie bị bỏ hẳn.

Bảng mốc chính

Hai bên làm những việc gì

Người ta hay nghĩ R&A và USGA chỉ "viết luật". Thật ra việc của họ chia thành mấy mảng:

• Luật chơi (Rules of Golf): cách đánh, cách phạt, cách xử lý tình huống. Bản hiện hành có hiệu lực từ 2023, chu kỳ sửa đổi thường là bốn năm.
• Luật dụng cụ (Equipment Rules): giới hạn thể tích đầu gậy driver (460 cm³), độ "nảy" của mặt gậy, hình dạng rãnh trên mặt gậy sắt, chiều dài cán, kích cỡ, trọng lượng và tốc độ ban đầu của bóng. Nhà sản xuất phải gửi mẫu cho hai tổ chức thử trước khi bán.
• Tư cách nghiệp dư: quy định người chơi nghiệp dư được nhận giải thưởng tới đâu, được tài trợ thế nào. Bản sửa năm 2022 nới lỏng nhiều, cho phép nghiệp dư nhận tiền từ quảng cáo hình ảnh cá nhân.
• Handicap: từ năm 2020, hai bên cùng quản World Handicap System, thay cho sáu hệ thống khác nhau trước đó.
• Tổ chức giải: R&A tổ chức The Open, AIG Women's Open và các giải nghiệp dư Anh; USGA tổ chức US Open, US Women's Open và chuỗi giải nghiệp dư Mỹ.

Còn các giải chuyên nghiệp như PGA Tour, DP World Tour hay LPGA thì không do R&A, USGA điều hành. Các tour dùng luật chung nhưng được thêm "điều kiện thi đấu" riêng, như quy định về thời gian đánh mỗi cú hay về dụng cụ.

Cuộc tranh luận lớn hiện nay: bóng bay quá xa

Từ khoảng năm 2000, khoảng cách phát bóng của dân chuyên nghiệp tăng đều. Sân cổ phải kéo dài hố, xây lại khu phát bóng, mua thêm đất — tốn tiền, tốn nước, tốn diện tích. Năm 2020, R&A và USGA công bố báo cáo Distance Insights, kết luận xu hướng này không có lợi cho môn golf về lâu dài.

Tháng 12 năm 2023, hai tổ chức công bố thay đổi cách thử bóng: bóng phải được thử ở tốc độ đầu gậy cao hơn, nên các loại bóng bay xa nhất hiện nay sẽ không còn hợp lệ. Lộ trình công bố là áp dụng cho giải đỉnh cao từ năm 2028 và cho người chơi phong trào từ năm 2030. Ước tính của chính hai tổ chức là các tay đánh xa nhất mất khoảng 13–15 yard cú driver, người chơi bình thường mất ít hơn nhiều.

Quyết định này gây tranh cãi. Nhiều nhà sản xuất và một số tour phản đối; nhiều kiến trúc sư sân golf và những người lo về chi phí sân thì ủng hộ. Đây là ví dụ rõ nhất cho thấy hai tổ chức ở St Andrews và New Jersey vẫn nắm quyền quyết định hình dạng của môn golf.

Việt Nam đứng ở đâu trong hệ thống này

Việt Nam thuộc khu vực R&A quản lý luật, như mọi nước ngoài Mỹ và Mexico. Thực tế bộ luật hai bên giống hệt nhau, nên khác biệt chủ yếu nằm ở việc cơ quan nào hỗ trợ đào tạo trọng tài, cấp phép giải và hợp tác phát triển. Hội Golf Việt Nam (VGA) là đầu mối trong nước làm việc với các tổ chức quốc tế, tổ chức giải vô địch quốc gia và các lớp trọng tài.

Với người chơi phong trào ở Việt Nam, điều này có nghĩa đơn giản: luật đang áp dụng ở sân Việt Nam chính là bộ luật chung của R&A – USGA, cộng thêm luật địa phương của từng sân, thường in mặt sau thẻ điểm.

Góc nhìn hôm nay: đọc luật từ nguồn gốc

• Trang chủ của R&A và USGA đều có bản luật đầy đủ, bản tóm tắt cho người chơi, và mục giải thích tình huống có hình minh hoạ. Ứng dụng Rules of Golf của R&A cho tra cứu nhanh ngay trên sân; ngôn ngữ hỗ trợ được bổ sung dần, nên hãy xem trong phần cài đặt của ứng dụng.
• USGA có Bảo tàng Golf ở Liberty Corner, New Jersey, trưng bày gậy, bóng và kỷ vật các giải US Open.
• R&A World Golf Museum ở St Andrews kể câu chuyện ngược lại, từ phía Scotland.

Hiểu vì sao có hai cơ quan luật giúp lý giải nhiều chuyện tưởng vụn vặt: vì sao bóng to 42,67 mm chứ không phải số tròn, vì sao putter cán giữa từng bị cấm, vì sao luật đổi theo chu kỳ bốn năm. Mỗi con số trong luật golf là dấu vết của một cuộc thương lượng.