Lịch sử golf ở châu Á: từ Calcutta 1829 đến Nhật, Hàn, Đông Nam Á

Golf đến châu Á theo chân người Anh và người Scotland vào thế kỷ 19, với sân đầu tiên là Royal Calcutta Golf Club ở Ấn Độ, lập năm 1829. Từ các thương cảng và thuộc địa, golf lan sang Hồng Kông, Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc, rồi bùng nổ ở Nhật Bản thời kinh tế bong bóng và ở Trung Quốc, Đông Nam Á từ thập niên 1990. Ngày nay châu Á là một trong những khu vực đông người chơi và nhiều sân golf nhất thế giới.

Calcutta 1829: sân golf đầu tiên ngoài nước Anh

Năm 1829, các sĩ quan và thương nhân Scotland làm việc cho Công ty Đông Ấn lập Dum Dum Golfing Club gần Calcutta (nay là Kolkata). Câu lạc bộ dời chỗ vài lần, được phong "Royal" năm 1911, và ngày nay mang tên Royal Calcutta Golf Club. Đây là câu lạc bộ golf lâu đời nhất bên ngoài quần đảo Anh còn hoạt động.

Ba thập kỷ sau là Royal Bombay (1842, nay không còn), rồi hàng loạt sân ở các trạm nghỉ mát trên đồi của người Anh. Sân ở Gulmarg (Kashmir) hay Shillong nằm ở độ cao trên 1.500 mét, nơi viên chức thuộc địa lên tránh nóng mùa hè — một mô hình mà sau này ta gặp lại ở Đà Lạt.

Ấn Độ cũng là nơi tổ chức Amateur Championship of India từ năm 1892, một trong những giải golf lâu đời nhất ngoài châu Âu.

Thương cảng và thuộc địa: Hồng Kông, Singapore, Malaysia, Thái Lan

Ở Đông Á và Đông Nam Á, golf đi cùng mạng lưới thương mại của người Anh:

Thái Lan là trường hợp thú vị vì chưa từng là thuộc địa. Golf đến Thái qua giới hoàng gia và quan chức từng học ở Anh. Sân Royal Hua Hin do một kỹ sư đường sắt người Scotland thiết kế, nằm ngay cạnh tuyến xe lửa đưa giới thượng lưu Bangkok ra biển nghỉ mát. Golf ở Thái từ đầu đã gắn với du lịch nghỉ dưỡng — một nét vẫn giữ tới hôm nay.

Ở những nơi này, golf giai đoạn đầu gần như khép kín: câu lạc bộ của người châu Âu, người bản xứ chủ yếu làm caddie, thợ chăm cỏ. Chính từ đội ngũ caddie ấy, nhiều golf thủ chuyên nghiệp châu Á thế hệ đầu đã bước ra.

Nhật Bản: từ núi Rokko đến hơn hai nghìn sân

Năm 1901, Arthur Groom, một thương nhân người Anh sống ở Kobe, cùng bạn bè làm một sân bốn hố trên núi Rokko, phía sau thành phố. Năm 1903, Kobe Golf Club chính thức thành lập — câu lạc bộ golf đầu tiên của Nhật Bản. Sân nằm trên sườn núi, hẹp và dốc, khác hẳn đất links Scotland.

Người Nhật nhanh chóng tiếp nhận môn này. Những năm 1910, Tokyo Golf Club được lập, đánh dấu golf đến với giới thượng lưu Nhật. Đầu thập niên 1930, kiến trúc sư người Anh Charles Alison sang Nhật thiết kế và chỉnh sửa nhiều sân, trong đó có Kasumigaseki (Saitama) và Hirono (gần Kobe) — hai sân vẫn thuộc hàng đẹp nhất châu Á. Alison làm những bẫy cát sâu, thành dốc đứng, đến nỗi người Nhật gọi loại bẫy ấy là "arison banka" (Alison bunker).

Sau Thế chiến, golf ở Nhật gắn với doanh nghiệp: đánh golf với khách hàng, với cấp trên là một phần văn hoá công sở. Thời kinh tế bong bóng cuối thập niên 1980, phí hội viên một số câu lạc bộ lên tới mức hàng triệu đô la, và số sân tăng vọt. Khi bong bóng vỡ đầu thập niên 1990, nhiều câu lạc bộ phá sản. Nhật Bản ngày nay vẫn có khoảng hơn 2.000 sân, nhiều nhất châu Á, cùng rất nhiều sân tập nhiều tầng trong đô thị.

Về thi đấu, Nhật là nơi đầu tiên ở châu Á có golf chuyên nghiệp mạnh. Isao Aoki về nhì US Open 1980 sau cuộc so kè với Jack Nicklaus; Masashi "Jumbo" Ozaki thắng hơn 90 giải ở tour Nhật. Năm 2021, Hideki Matsuyama vô địch The Masters, người đàn ông châu Á đầu tiên làm được điều đó.

Hàn Quốc và Trung Quốc: hai con đường khác nhau

Hàn Quốc

Theo ghi chép thường được dẫn, sân golf đầu tiên trên bán đảo Triều Tiên là một sân sáu hố do viên chức hải quan người Anh làm ở cảng Wonsan khoảng năm 1900. Golf phát triển chậm trong thế kỷ 20 vì đất đồi núi và chi phí cao. Bước ngoặt đến từ hai phía:

• Golf nữ: năm 1998, Pak Se-ri vô địch LPGA Championship và US Women's Open. Một thế hệ bé gái Hàn Quốc cầm gậy vì cô, về sau thường được gọi là "thế hệ Se Ri". Từ đó golf nữ Hàn Quốc luôn có mặt ở nhóm đầu thế giới.
• Golf màn hình (screen golf): do sân thật đắt và xa, người Hàn phát triển rất mạnh golf mô phỏng trong nhà từ đầu những năm 2000. Phòng golf ảo mọc khắp đô thị, trở thành cửa ngõ cho người mới.

Năm 2009, Yang Yong-eun thắng PGA Championship, vượt qua Tiger Woods ở vòng cuối — người đàn ông sinh ra ở châu Á đầu tiên vô địch một giải Major.

Trung Quốc

Ở Thượng Hải và các tô giới, golf có từ cuối thế kỷ 19, nhưng sau năm 1949 môn này gần như biến mất, bị coi là thú vui tư sản. Sân golf hiện đại đầu tiên ở Trung Quốc đại lục là Chung Shan Hot Spring Golf Club ở Quảng Đông, mở năm 1984, do Arnold Palmer thiết kế.

Từ thập niên 1990, sân golf mọc rất nhanh, nhiều sân vượt quy hoạch. Chính quyền nhiều lần ban lệnh hạn chế xây sân mới và đóng cửa các sân sai phép, đặc biệt trong thập niên 2010. Vì vậy số liệu về sân golf Trung Quốc biến động mạnh tuỳ thời điểm. Năm 2012, Feng Shanshan vô địch LPGA Championship, người Trung Quốc đại lục đầu tiên thắng một giải Major.

Đông Nam Á và sự ra đời của các tour châu Á

Từ thập niên 1990, Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Philippines rồi Việt Nam cùng phát triển sân golf gắn với du lịch và bất động sản. Khí hậu ấm quanh năm, chi phí thấp hơn Nhật, Hàn, nên khu vực này thu hút đông khách golf từ Đông Bắc Á và châu Âu.

Năm 1995, Asian PGA Tour được thành lập, sau đổi thành Asian Tour, tạo hệ thống giải chuyên nghiệp cho cả khu vực. Thái Lan đặc biệt nổi bật: Thongchai Jaidee nhiều lần đứng đầu Asian Tour, còn ở golf nữ, Ariya Jutanugarn trở thành số một thế giới năm 2017, rồi nhiều tay golf nữ Thái nối gót.

Về Việt Nam, golf có từ thời Pháp ở Đà Lạt, gián đoạn sau 1975, rồi quay lại từ đầu thập niên 1990 — câu chuyện được kể riêng trong bài về golf ở Việt Nam.

Mốc thời gian golf ở châu Á

• 1829: Dum Dum Golfing Club (Royal Calcutta), Ấn Độ.
• 1889–1893: câu lạc bộ ở Hồng Kông, Singapore, Kuala Lumpur.
• 1903: Kobe Golf Club, câu lạc bộ đầu tiên của Nhật Bản.
• 1924: Royal Hua Hin, sân golf đầu tiên của Thái Lan.
• 1977: Higuchi Hisako vô địch LPGA Championship, người châu Á đầu tiên thắng một giải Major.
• 1984: sân golf hiện đại đầu tiên ở Trung Quốc đại lục.
• 1995: thành lập Asian PGA Tour.
• 1998: Pak Se-ri thắng hai giải Major nữ.
• 2009: Yang Yong-eun vô địch PGA Championship.
• 2021: Hideki Matsuyama vô địch The Masters.

Góc nhìn hôm nay: đi xem golf châu Á

Golf châu Á có những nét không nơi nào có: sân trên núi ở Nhật, sân tập ba tầng giữa phố Tokyo, Seoul; golf màn hình ở Hàn; sân ven biển nghỉ dưỡng ở Thái và Việt Nam. Người mê lịch sử có thể ghé:

• Kobe Golf Club trên núi Rokko, sân lâu đời nhất Nhật Bản, vẫn giữ nét cổ.
• Royal Calcutta ở Kolkata, nơi còn treo bảng danh sách đội trưởng từ thế kỷ 19.
• Royal Hua Hin, đi tàu từ Bangkok là tới, ngay sau ga xe lửa gỗ cổ.
• Hirono và Kasumigaseki để thấy dấu tay Charles Alison.

Điều đáng nhớ là golf châu Á không đơn thuần là bản sao. Mỗi nơi đã biến nó thành thứ của riêng mình: ở Nhật là văn hoá công sở, ở Hàn là golf nữ và golf ảo, ở Thái là du lịch. Nhìn cách một môn thể thao bén rễ, ta hiểu thêm về chính xã hội tiếp nhận nó.