Golf có mặt ở Olympic hai lần đầu thế kỷ 20, năm 1900 ở Paris và năm 1904 ở St. Louis, rồi vắng mặt 112 năm. Môn này trở lại ở Rio de Janeiro năm 2016, sau quyết định của Uỷ ban Olympic Quốc tế năm 2009, và từ đó thi đấu đều đặn ở Tokyo 2020 và Paris 2024 với hai nội dung cá nhân nam và nữ.
Paris 1900: một kỳ Olympic mà người thắng không biết mình vô địch
Olympic Paris 1900 diễn ra kéo dài nhiều tháng, gắn với Hội chợ Thế giới, tổ chức lỏng lẻo tới mức nhiều vận động viên không biết mình đang thi Olympic. Golf được tổ chức tại Compiègne, phía bắc Paris, vào tháng 10.
Nội dung nam, 36 hố, do Charles Sands, người Mỹ, giành chiến thắng. Nội dung nữ chỉ 9 hố, người thắng là Margaret Abbott, một sinh viên nghệ thuật người Mỹ đang học ở Paris. Mẹ bà, Mary Abbott, cũng thi trong cùng nội dung — trường hợp hiếm hoi mẹ con cùng thi một môn Olympic.
Margaret Abbott là phụ nữ Mỹ đầu tiên vô địch một nội dung Olympic. Nhưng bà không hề biết. Phần thưởng hôm đó là một chiếc bát sứ, không có huy chương, không ai gọi đó là Olympic. Bà mất năm 1955. Phải tới những năm 1990, một nhà nghiên cứu ở Đại học Florida mới lần ra danh tính bà qua tư liệu cũ và báo cho gia đình.
St. Louis 1904: George Lyon và lần cuối
Bốn năm sau, Olympic ở St. Louis, Mỹ, có golf tại Glen Echo Country Club. Gần như toàn bộ người thi là người Mỹ, chỉ có ba người Canada. Thể thức là đấu loại trực tiếp theo match play.
Người vô địch cá nhân lại là một trong ba người Canada: George Lyon, 46 tuổi, từng chơi cricket trước khi chuyển sang golf ở tuổi gần 40. Ông thắng chung kết trước Chandler Egan, nhà vô địch nghiệp dư Mỹ khi ấy. Nội dung đồng đội thuộc về một đội Mỹ của Western Golf Association. Golf nữ không được tổ chức năm 1904.
Olympic London 1908 dự kiến có golf. Nhưng một cuộc tranh cãi giữa ban tổ chức và các câu lạc bộ Anh về cách chọn người dự thi khiến người Anh tẩy chay. Cuối cùng chỉ còn George Lyon đăng ký. Ông được đề nghị nhận huy chương vàng mà không thi, và đã từ chối. Golf bị gạch khỏi chương trình, và không quay lại suốt hơn một thế kỷ.
Vì sao golf vắng mặt 112 năm
Không có một lý do duy nhất. Những yếu tố thường được nêu:
- Thiếu một liên đoàn quốc tế duy nhất: R&A và USGA soạn luật riêng tới tận 1952, không ai có thẩm quyền đứng ra đại diện cho golf trước IOC.
- Golf đã có "Olympic" riêng: với giới chuyên nghiệp, bốn giải Major quan trọng hơn mọi tấm huy chương. Olympic khi đó lại cấm vận động viên nhà nghề.
- Chi phí sân bãi: một môn cần cả trăm hecta đất là gánh nặng cho nước chủ nhà.
Từ thập niên 1990, khi Olympic mở cửa cho vận động viên chuyên nghiệp (bóng rổ năm 1992, tennis từ 1988), golf bắt đầu vận động trở lại. Liên đoàn Golf Quốc tế (IGF) làm đầu mối. Tháng 10 năm 2009, tại phiên họp IOC ở Copenhagen, golf và rugby bảy người được bỏ phiếu đưa vào chương trình Olympic 2016 và 2020.
Rio 2016: trở lại trong hoài nghi
Rio xây một sân mới ở khu Barra da Tijuca, do kiến trúc sư người Mỹ Gil Hanse thiết kế, trên khu đất ven khu bảo tồn Marapendi. Việc xây sân gặp phản đối của các nhóm môi trường, và cả nghi ngờ rằng sau Olympic Brazil không có đủ người chơi để duy trì.
Thêm nữa, nhiều ngôi sao nam rút lui, phần lớn viện dẫn nỗi lo về virus Zika và lịch thi đấu dày. Rory McIlroy, Jason Day, Dustin Johnson, Jordan Spieth — bốn người đứng đầu bảng xếp hạng thế giới lúc đó — đều vắng mặt.
Nhưng giải đấu diễn ra hấp dẫn bất ngờ:
- Nam: Justin Rose (Anh) vàng sau cuộc đua tới hố cuối với Henrik Stenson (Thuỵ Điển, bạc); Matt Kuchar (Mỹ) đồng. Rose còn ghi cú hole-in-one đầu tiên trong lịch sử golf Olympic ở vòng đầu.
- Nữ: Inbee Park (Hàn Quốc) vàng, Lydia Ko (New Zealand) bạc, Feng Shanshan (Trung Quốc) đồng.
Với nhiều golf thủ, cảm xúc khi đứng trên bục nhận huy chương khác hẳn một chiếc cúp. Justin Rose nhiều lần kể về chiếc huy chương vàng như một trong những chiến thắng quan trọng nhất đời mình.
Tokyo và Paris: Olympic golf có chỗ đứng
Olympic Tokyo bị hoãn một năm vì đại dịch, diễn ra năm 2021 tại Kasumigaseki Country Club, một sân lâu đời ở tỉnh Saitama. Paris 2024 dùng Le Golf National, sân từng tổ chức Ryder Cup 2018.
| Kỳ | Nội dung | Vàng | Bạc | Đồng |
|---|---|---|---|---|
| Rio 2016 | Nam | Justin Rose (Anh) | Henrik Stenson (Thuỵ Điển) | Matt Kuchar (Mỹ) |
| Rio 2016 | Nữ | Inbee Park (Hàn Quốc) | Lydia Ko (New Zealand) | Feng Shanshan (Trung Quốc) |
| Tokyo 2020 | Nam | Xander Schauffele (Mỹ) | Rory Sabbatini (Slovakia) | Pan Cheng-tsung (Đài Bắc Trung Hoa) |
| Tokyo 2020 | Nữ | Nelly Korda (Mỹ) | Mone Inami (Nhật Bản) | Lydia Ko (New Zealand) |
| Paris 2024 | Nam | Scottie Scheffler (Mỹ) | Tommy Fleetwood (Anh) | Hideki Matsuyama (Nhật Bản) |
| Paris 2024 | Nữ | Lydia Ko (New Zealand) | Esther Henseleit (Đức) | Lin Xiyu (Trung Quốc) |
Hai câu chuyện nổi bật. Ở Tokyo, tấm huy chương đồng nam được quyết định bằng loạt đấu phụ của bảy người — chưa từng thấy ở một giải lớn — và Pan Cheng-tsung thắng. Ở Paris, Lydia Ko giành vàng sau bạc 2016 và đồng 2020, trở thành golf thủ đầu tiên có đủ bộ ba huy chương Olympic. Chiến thắng đó cũng giúp cô đủ điểm vào Đại sảnh Danh vọng LPGA.
Thể thức thi đấu Olympic golf
- Mỗi nội dung có 60 người, đánh 72 hố (bốn vòng) theo thể thức đếm gậy (stroke play), không có vòng cắt loại.
- Suất dự thi dựa trên bảng xếp hạng Olympic, rút từ bảng xếp hạng thế giới. Mỗi quốc gia tối đa hai người, riêng nước có người trong top 15 được tối đa bốn người.
- Nước chủ nhà được bảo đảm suất, và mỗi châu lục có ít nhất một đại diện.
- Hoà ở vị trí huy chương thì đấu phụ; các hạng khác hoà vẫn giữ nguyên.
Cách chọn này giúp golf Olympic đa dạng hơn hẳn các giải Major: nhiều nước chỉ có một hai golf thủ đủ chuẩn vẫn được dự, nên khán giả thấy cả những người đến từ Ấn Độ, Malaysia, Thái Lan, Philippines hay Nam Mỹ.
Ở châu Á, golf đã có mặt trong Đại hội Thể thao châu Á (ASIAD) từ năm 1982 ở New Delhi, và cũng xuất hiện trong chương trình nhiều kỳ Đại hội Thể thao Đông Nam Á, trong đó có kỳ thứ 31 tổ chức tại Việt Nam năm 2022. Với các nền golf nhỏ, những đấu trường khu vực này là bước đệm trước khi nghĩ tới Olympic.
Góc nhìn hôm nay: Olympic thay đổi golf thế nào
Sự trở lại của golf ở Olympic không làm lu mờ các giải Major, nhưng có tác động thật ở những nước mà golf chưa phổ biến. Khi golf là môn Olympic, các uỷ ban Olympic quốc gia có lý do để rót kinh phí, trường học có lý do để đưa golf vào chương trình thể thao. Nhiều liên đoàn golf ở châu Á đã dùng chính lý lẽ này để xin thêm ngân sách cho golf trẻ sau năm 2009.
Olympic Los Angeles 2028 vẫn giữ golf, thi đấu tại sân Riviera Country Club. Nếu muốn theo dõi, có vài cách:
- Bảng xếp hạng Olympic golf được IGF công bố, cho biết ai đang có suất vài tháng trước Thế vận hội.
- Bài báo và sách về Margaret Abbott kể lại câu chuyện người vô địch "không biết mình vô địch" — một trong những giai thoại đẹp nhất của lịch sử Olympic.
Câu hỏi thường gặp
Golf có ở Olympic từ năm nào?
Golf lần đầu có mặt ở Olympic Paris 1900, rồi Olympic St. Louis 1904. Sau đó golf bị bỏ khỏi chương trình và chỉ trở lại ở Olympic Rio 2016.
Vì sao golf bị loại khỏi Olympic suốt 112 năm?
Năm 1908, tranh chấp về cách chọn người dự thi khiến người Anh tẩy chay và golf bị hủy. Sau đó golf thiếu một liên đoàn quốc tế đại diện, Olympic cấm vận động viên nhà nghề, và chi phí sân bãi lớn. Tới năm 2009, IOC mới bỏ phiếu đưa golf trở lại.
Ai là nhà vô địch golf Olympic đầu tiên?
Năm 1900, Charles Sands (Mỹ) vô địch nội dung nam và Margaret Abbott (Mỹ) vô địch nội dung nữ. Abbott qua đời năm 1955 mà không biết mình là nhà vô địch Olympic.
Golf Olympic thi đấu theo thể thức nào?
Mỗi nội dung nam và nữ có 60 người, đánh 72 hố theo thể thức đếm gậy, không cắt loại. Suất dự thi dựa trên bảng xếp hạng thế giới, mỗi nước tối đa hai người, hoặc bốn nếu có người trong top 15.
Ai có nhiều huy chương golf Olympic nhất?
Lydia Ko (New Zealand) là người có đủ ba huy chương: bạc 2016, đồng 2020 và vàng 2024. Tính tới Olympic Paris 2024, chưa ai khác có hơn một huy chương golf Olympic thời hiện đại.