Cải tạo sân golf cũ là việc sửa lại một sân đã vận hành nhiều năm: làm lại green, bẫy cát, hệ thống tưới, thêm bục tee, có khi thiết kế lại cả hố. Lý do thường gặp là hạ tầng xuống cấp sau 20–30 năm, công nghệ gậy và bóng khiến sân trở nên quá ngắn, hoặc chủ sân muốn khôi phục ý đồ ban đầu đã bị mai một. Người trong nghề phân biệt ba hướng: phục dựng (restoration), cải tạo (renovation) và thiết kế lại (redesign).
Ba hướng đi khác nhau
| Hướng | Mục tiêu | Ví dụ tiêu biểu |
|---|---|---|
| Phục dựng (restoration) | đưa sân về gần nhất với thiết kế gốc của kiến trúc sư ban đầu, dựa trên tư liệu lịch sử | Pinehurst No. 2 (Coore & Crenshaw, 2010–2011); Los Angeles Country Club, sân North (Gil Hanse) |
| Cải tạo (renovation) | giữ tinh thần sân, thay hạ tầng cũ, cập nhật cho người chơi hiện đại | làm lại green, bẫy cát, hệ thống tưới ở rất nhiều sân câu lạc bộ |
| Thiết kế lại (redesign) | thay đổi đáng kể các hố, có khi đổi cả routing | Royal Portrush xây hai hố mới để đón The Open 2019 |
Ranh giới giữa ba hướng không rạch ròi. Nhiều dự án vừa phục dựng phần này vừa cải tạo phần kia.
Vì sao sân phải cải tạo
Hạ tầng hết tuổi
Green, bẫy cát và hệ thống tưới đều có tuổi thọ. Sau hai ba chục năm, lớp gốc của green bị nhiễm chất hữu cơ và đất mịn, thoát nước kém. Cát bẫy lẫn đất, lớp lót hỏng. Ống tưới rò rỉ, đầu phun lạc hậu. Đến lúc đó, sửa vá từng chỗ tốn kém hơn làm lại.
Bóng bay xa hơn
Từ cuối thập niên 1990, bóng golf và gậy driver mới khiến người chơi giỏi đánh xa hơn đáng kể. Những bẫy fairway từng đặt đúng tầm thì bị bay qua dễ dàng, par 4 dài trở thành ngắn. Augusta National là ví dụ nổi tiếng: sân được kéo dài đáng kể trong các đợt sửa năm 2002 và 2006 do Tom Fazio thực hiện, báo chí khi đó gọi là "Tiger-proofing" — làm sân chịu được lối chơi đánh xa của Tiger Woods. Không phải ai cũng tán thành việc liên tục kéo dài sân; R&A và USGA cũng đã công bố các thay đổi về giới hạn bóng để giải quyết vấn đề từ gốc.
Ý đồ ban đầu bị mai một
Qua nhiều thập kỷ, những thay đổi nhỏ chồng lên nhau: green bị cắt nhỏ dần vì máy cắt đi vòng trong, cây trồng thêm che mất đường đánh, bẫy cát bị lấp bớt để dễ chăm. Kết quả là sân mất đi tính chiến lược mà kiến trúc sư gốc tạo ra.
Đổi mục đích sử dụng
Sân chuẩn bị đón giải lớn cần thêm tee lùi, khu khán giả, đường di chuyển. Sân nghỉ dưỡng muốn thân thiện hơn với khách mới thì thêm tee ngắn, bớt bẫy ép.
Những dự án cải tạo đáng nhớ
- Old Course, St Andrews. Ngay cả sân lâu đời nhất cũng từng thay đổi. Năm 1764, sân được rút từ 22 hố xuống 18 hố, và con số 18 về sau thành chuẩn cho cả thế giới. Đến nay sân vẫn được điều chỉnh nhẹ trước một số kỳ The Open.
- Oakmont (Pennsylvania). Từ giữa thập niên 1990, câu lạc bộ chặt bỏ hàng nghìn cây trồng thêm sau này để trả sân về diện mạo trống trải, gió lộng của thiết kế ban đầu. Quyết định này gây tranh cãi trong hội viên lúc đầu, nhưng về sau được coi là hình mẫu cho làn sóng bỏ bớt cây ở nhiều sân cổ.
- Pinehurst No. 2 (North Carolina). Coore & Crenshaw dựa vào ảnh chụp từ trên không thập niên 1940 để phục dựng các vùng cát tự nhiên thời Donald Ross, bỏ bớt rough được tưới. Sân tổ chức US Open nam và nữ liên tiếp hai tuần năm 2014.
- Los Angeles Country Club, sân North. Gil Hanse phục dựng theo thiết kế gốc của George Thomas, mở lại năm 2010. Sân sau đó đón US Open 2023.
- Royal Portrush (Bắc Ireland). Hãng thiết kế Mackenzie & Ebert xây hai hố mới thay cho hai hố cũ, để có chỗ cho khu khán giả và đón The Open 2019.
Một dự án cải tạo diễn ra thế nào
- Nghiên cứu tư liệu. Tìm bản vẽ gốc, ảnh cũ, ảnh chụp từ trên không, biên bản họp của câu lạc bộ. Với dự án phục dựng, đây là bước quyết định.
- Đánh giá hiện trạng. Kiểm tra lớp gốc green, thoát nước, hệ thống tưới, sức khoẻ cây, khoảng cách đánh thực tế của người chơi.
- Lập kế hoạch tổng thể (master plan). Liệt kê việc cần làm, ước tính chi phí, chia giai đoạn để hội viên và chủ sân cùng quyết định.
- Thi công theo giai đoạn. Nhiều sân đóng từng chín hố một hoặc làm vào mùa thấp điểm để vẫn có doanh thu. Có sân đóng hẳn một năm để làm một lần.
- Nuôi cỏ và mở lại. Green mới cần nhiều tháng để cỏ đủ chắc trước khi đón người chơi.
Một mẹo của giới làm sân: trước khi xây thật, cắt thử hình bẫy cát hay green mới bằng sơn đánh dấu hoặc cắm cờ, cho hội viên đánh thử vài tuần để xem phản ứng.
Sân cũ ở Việt Nam
Sân golf ở Việt Nam phần lớn còn trẻ, đa số xây từ thập niên 1990 trở lại. Sân có lịch sử dài nhất thường được nhắc là sân golf Đà Lạt, có nguồn gốc từ thời Pháp, được xây dựng lại và mở cửa thành Dalat Palace Golf Club vào thập niên 1990. Những sân xây đầu thập niên 1990 ở quanh Hà Nội và TP.HCM đã qua 30 năm — đúng độ tuổi mà green, bẫy cát và hệ thống tưới cần làm lại. Các vấn đề hay gặp:
- Green suy thoái, lẫn giống cỏ, thoát nước kém trong mùa mưa.
- Bẫy cát đọng nước, cát nhiễm bùn.
- Cây trồng thời mới xây nay đã lớn, che nắng green và chắn đường bóng.
- Đô thị phát triển áp sát hàng rào sân, buộc phải điều chỉnh hố gần ranh giới vì an toàn.
Góc nhìn hôm nay
- Khi một sân thông báo đóng cửa cải tạo, hỏi xem đó là phục dựng, cải tạo hay thiết kế lại — câu trả lời cho biết sân sẽ khác đi nhiều hay ít.
- Ảnh cũ của sân (ở nhà câu lạc bộ, trong sách kỷ niệm) là tư liệu thú vị để so với sân hiện tại.
- Muốn đọc thêm, các bài phân tích của tạp chí chuyên về kiến trúc sân golf và các bài viết của Tom Doak, Gil Hanse về phục dựng là nguồn đáng tin.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu thì sân golf phải cải tạo?
Không có mốc cố định, nhưng green, bẫy cát và hệ thống tưới thường cần làm lại sau khoảng 20–30 năm. Sân bảo dưỡng tốt có thể kéo dài hơn; sân trong vùng mưa nhiều, thoát nước kém có thể cần sớm hơn.
Restoration và renovation sân golf khác nhau thế nào?
Restoration (phục dựng) là đưa sân về gần thiết kế gốc dựa trên tư liệu lịch sử. Renovation (cải tạo) là thay hạ tầng và cập nhật sân nhưng giữ tinh thần chung. Redesign (thiết kế lại) là thay đổi đáng kể các hố.
Vì sao Augusta National phải kéo dài sân?
Vì bóng và gậy hiện đại giúp golf thủ đánh xa hơn nhiều, làm nhiều hố trở nên ngắn so với ý đồ ban đầu. Các đợt sửa năm 2002 và 2006 kéo dài sân để giữ thử thách cho giải The Masters.
Cải tạo sân golf có phải đóng cửa không?
Tuỳ quy mô. Nhiều sân làm từng chín hố một hoặc từng nhóm hố để vẫn đón khách; dự án lớn như làm lại toàn bộ green thường phải đóng hẳn vài tháng đến một năm.
Sân golf lâu đời nhất Việt Nam là sân nào?
Sân golf Đà Lạt thường được nhắc là sân có lịch sử dài nhất, với nguồn gốc từ thời Pháp. Sân được xây dựng lại và mở cửa thành Dalat Palace Golf Club vào thập niên 1990.