Golf trong văn hoá đại chúng: phim, sách, tranh và cú đánh trên Mặt Trăng

Golf có mặt trong văn hoá đại chúng từ tranh Hà Lan thế kỷ 17 tới phim Hollywood, tiểu thuyết, truyện tranh và cả trên Mặt Trăng. Những tác phẩm nổi bật nhất có thể kể: truyện ngắn golf của P. G. Wodehouse, trận golf trong Goldfinger, các phim Caddyshack, Tin Cup, Happy Gilmore, và cú đánh golf của phi hành gia Alan Shepard năm 1971. Qua đó golf vừa được tôn vinh như môn thể thao của sự kiên nhẫn, vừa bị chế giễu như thú chơi của giới khá giả.

Hội hoạ: từ mặt băng Hà Lan đến St Andrews

Hình ảnh sớm nhất của những môn gần với golf nằm trong tranh Hà Lan thời Hoàng kim thế kỷ 17. Các bức cảnh mùa đông của Hendrick Avercamp, Aert van der Neer vẽ dòng sông đóng băng, người trượt băng, xe trượt, và đâu đó vài người cầm gậy cong đánh quả bóng nhỏ — môn kolf. Trên gạch men trang trí Delft cũng có hình người chơi kolf.

Ở Scotland, bức tranh nổi tiếng nhất là The Golfers của Charles Lees, hoàn thành năm 1847, vẽ một trận đấu lớn trên links St Andrews với đông đảo người xem, nhiều nhân vật là golf thủ có thật thời đó. Bức tranh hiện thuộc bộ sưu tập Phòng trưng bày Quốc gia Scotland và là tư liệu quý về trang phục, gậy, caddie giữa thế kỷ 19.

Cuối thế kỷ 19, áp phích quảng cáo đường sắt Anh thường vẽ sân golf ven biển để mời khách đi nghỉ. Đó là lúc golf bắt đầu gắn với hình ảnh du lịch, nghỉ dưỡng — một liên tưởng vẫn còn tới nay.

Văn chương: từ tiếng cười đến chiêm nghiệm

P. G. Wodehouse

Nhà văn hài hước người Anh P. G. Wodehouse viết hai tập truyện golf, The Clicking of Cuthbert (1922) và The Heart of a Goof (1926). Người kể chuyện là "Hội viên Lâu năm nhất" của một câu lạc bộ, ngồi trên hiên kể cho các chàng trai trẻ những chuyện tình duyên, công danh xoay quanh cú đánh golf. Nhiều người chơi golf coi đây là những truyện golf hay nhất từng được viết, vì Wodehouse chế giễu sự nghiêm trọng thái quá của người mê golf bằng chính tình yêu golf.

Ian Fleming và Goldfinger

Trong tiểu thuyết Goldfinger (1959), James Bond đấu golf với tên phản diện Auric Goldfinger ở một sân hư cấu tên Royal St Mark's, dựa trên sân Royal St George's ở Sandwich mà Fleming là hội viên. Goldfinger gian lận, Bond phát hiện và lừa lại bằng cách đổi bóng. Trong bản phim năm 1964, trận đấu được quay ở Stoke Park, gần London. Cảnh này là một trong những cảnh golf nổi tiếng nhất của điện ảnh, và đặc biệt ở chỗ luật golf được dùng như chính chìa khoá của câu chuyện.

Những cuốn sách chiêm nghiệm

Golf in the Kingdom (1972) của Michael Murphy kể chuyện một người Mỹ gặp vị thầy golf bí ẩn tên Shivas Irons ở Scotland, biến một vòng golf thành cuộc trò chuyện với chính mình. Nhà văn John Updike viết về golf suốt nhiều thập kỷ, gom lại trong Golf Dreams (1996). Hai cuốn này cho thấy một mặt khác của golf trong văn chương: môn thể thao của sự tập trung, của việc đối diện với chính mình.

Điện ảnh: hài, thể thao và tiểu sử

Caddyshack, do Harold Ramis đạo diễn, có Bill Murray và Chevy Chase, thất bại với giới phê bình lúc ra mắt nhưng thành phim "thờ" của người chơi golf Mỹ; rất nhiều câu thoại được nhắc lại trên sân. Phim chế giễu sự kiêu kỳ của câu lạc bộ nhà giàu — một mặt của golf mà người ngoài cuộc hay nhìn thấy.

Tin Cup của đạo diễn Ron Shelton, Kevin Costner đóng chính, có đoạn kết nổi tiếng: nhân vật chính liên tục đánh bóng xuống nước ở hố cuối US Open thay vì chọn đường an toàn. Đó là cảnh được bàn nhiều nhất về chuyện liều lĩnh và tự trọng trong golf.

Câu chuyện Francis Ouimet là có thật. Năm 1913, chàng trai 20 tuổi lớn lên đối diện sân The Country Club ở Brookline, từng làm caddie ở đó, đánh bại hai ngôi sao người Anh Harry Vardon và Ted Ray trong loạt đấu phụ US Open. Caddie của Ouimet là cậu bé Eddie Lowery mới 10 tuổi. Chiến thắng này được coi là một cú hích lớn khiến golf phổ biến ở Mỹ. Bộ phim năm 2005 dựa trên sách của Mark Frost.

The Legend of Bagger Vance, do Robert Redford đạo diễn, dựa trên tiểu thuyết của Steven Pressfield. Bobby Jones và Walter Hagen trong phim là người thật, nhưng trận đấu và nhân vật chính là hư cấu.

Truyền hình: golf vào phòng khách

The Masters được truyền hình lần đầu năm 1956. Đúng lúc đó Arnold Palmer xuất hiện, đẹp trai, đánh bạo, thắng thua đều để lộ cảm xúc. Truyền hình và Palmer cùng nhau biến golf thành môn thể thao của đông đảo khán giả Mỹ; đám đông theo chân ông được gọi là "Arnie's Army".

Các đời ngôi sao sau đó — Jack Nicklaus, Seve Ballesteros, Tiger Woods — đều gắn với những khoảnh khắc truyền hình. Chiến thắng của Tiger Woods ở The Masters năm 1997 kéo một lượng lớn khán giả mới đến với golf, nhiều người lần đầu tiên xem trọn một giải.

Gần đây, loạt phim tài liệu Full Swing của Netflix (từ 2023) theo chân các golf thủ chuyên nghiệp trong một mùa giải, theo kiểu những loạt phim thể thao hậu trường đã thành công ở đua xe công thức 1.

Cú đánh golf trên Mặt Trăng

Ngày 6 tháng 2 năm 1971, trong sứ mệnh Apollo 14, phi hành gia Alan Shepard gắn một đầu gậy sắt số 6 vào cán của dụng cụ lấy mẫu đất đá, rồi đánh hai quả bóng golf trên bề mặt Mặt Trăng. Bộ đồ du hành cồng kềnh khiến ông chỉ đánh được bằng một tay. Ông đùa rằng quả bóng bay "hàng dặm và hàng dặm", nhưng phân tích hình ảnh về sau cho thấy quả xa nhất bay khoảng vài chục mét.

Chiếc gậy hiện được trưng bày ở Bảo tàng Golf USGA tại New Jersey. Đây là cú đánh golf đầu tiên ngoài Trái Đất, và là một trong những hình ảnh văn hoá đại chúng được nhắc lại nhiều nhất về golf.

Golf thu nhỏ, truyện tranh và âm nhạc

• Golf mini: năm 1927, Garnet Carter làm một sân golf thu nhỏ tên Tom Thumb Golf ở Lookout Mountain, Tennessee. Mô hình này bùng nổ ở Mỹ cuối thập niên 1920 – đầu 1930 với hàng nghìn sân trên nóc nhà, bãi đất trống. Golf mini là cửa ngõ đầu tiên đến với golf của rất nhiều người.
• Truyện tranh Nhật: Pro Golfer Saru của Fujiko Fujio A, ra đời giữa thập niên 1970, kể về cậu bé thiên tài golf, góp phần đưa golf đến với thiếu nhi Nhật Bản.
• Âm nhạc: bản hành khúc Colonel Bogey March (1914) lấy tên từ nhân vật tưởng tượng của golf Anh, về sau nổi tiếng toàn cầu nhờ phim The Bridge on the River Kwai (1957).

Góc nhìn hôm nay: golf trong mắt người ngoài cuộc

Văn hoá đại chúng phản ánh hai hình ảnh trái ngược của golf. Một bên là golf như trường học của sự trung thực và kiên nhẫn — Ouimet, Bagger Vance, Golf in the Kingdom. Bên kia là golf như biểu tượng của đặc quyền, của câu lạc bộ khép kín — Caddyshack, những lời châm biếm về "sân golf của nhà giàu". Ở Việt Nam, hình ảnh thứ hai vẫn khá đậm trong cách báo chí và dư luận nói về golf, dù người chơi ngày càng đa dạng hơn.

Muốn đi sâu, có thể:

• Đọc một truyện ngắn golf của Wodehouse — ngắn, dễ đọc, và hiểu ngay vì sao người chơi golf mê ông.
• Xem cảnh trận golf trong Goldfinger để thấy luật golf được dựng thành kịch như thế nào.
• Ghé Phòng trưng bày Quốc gia Scotland ở Edinburgh nếu muốn tận mắt thấy tranh The Golfers.
• Tìm đoạn phim tư liệu NASA về cú đánh của Alan Shepard — dài chưa tới một phút nhưng đáng xem.