Phép lịch sự trên sân golf: đứng ở đâu, khi nào im lặng, cư xử trên green

Phép lịch sự trên sân golf xoay quanh ba việc: trung thực với điểm số của mình, tôn trọng người cùng nhóm và các nhóm khác, giữ gìn mặt sân. Cụ thể là im lặng và đứng đúng chỗ khi người khác đánh, không giẫm lên đường gạt bóng của ai, chơi đủ nhanh và trả sân lại tốt như lúc mình đến. Từ năm 2019, Luật Golf đưa tinh thần này vào hẳn Điều 1.2, nên đây không chỉ là chuyện xã giao.

Từ "etiquette" đến Điều 1.2 của Luật Golf

Trong nhiều thế kỷ, golf tự hào là môn mà người chơi tự làm trọng tài cho chính mình. Không có ai đứng cạnh từng cú đánh, nên cả môn chỉ chạy được khi mỗi người tự khai đúng số gậy, tự phạt mình khi chạm bóng sai luật. Bộ luật do R&A (St Andrews, Scotland) và USGA (Hoa Kỳ) cùng ban hành từ lâu đã có một phần riêng gọi là "Etiquette", nói về cách cư xử trên sân.

Đợt cải tổ lớn có hiệu lực từ ngày 1/1/2019 viết lại phần này thành Điều 1.2 – Tiêu chuẩn ứng xử của người chơi. Theo đó, người chơi được kỳ vọng:

• hành động có liêm chính: tuân luật, tự áp phạt, trung thực trong mọi tình huống;
• quan tâm tới người khác: chơi đúng nhịp, chú ý an toàn, không làm phiền cú đánh của người khác;
• chăm sóc mặt sân: đặt lại mảng cỏ bị bật, cào bẫy cát, sửa dấu bóng trên green.

Điều 1.2 cũng cho phép Ban tổ chức giải hoặc câu lạc bộ ban hành bộ quy tắc ứng xử riêng kèm mức phạt, và có quyền truất quyền thi đấu người có hành vi sai trái nghiêm trọng. Vì vậy, ở một giải đấu, ném gậy hay chửi thề có thể bị phạt gậy thật chứ không chỉ bị nhìn khó chịu.

Trên khu phát bóng: ai đánh trước, đứng ở đâu

Quyền đánh trước

Ở hố đầu tiên, thứ tự thường theo bốc thăm hoặc theo danh sách xuất phát. Từ hố thứ hai, người có điểm thấp nhất ở hố trước đánh trước, gọi là giữ honour (Điều 6.4). Trong đấu gậy (stroke play), đánh sai thứ tự không bị phạt, và luật còn khuyến khích "ready golf" – ai sẵn sàng an toàn thì đánh – để đỡ mất thời gian. Trong đấu lỗ (match play), đánh sai lượt có thể bị đối thủ yêu cầu đánh lại, nên cần cẩn thận hơn.

Chỗ đứng

Khi một người vào thế đánh, những người còn lại đứng bên cạnh, ngang tầm nhìn của họ, cách vài bước, không đứng ngay sau lưng hay ngay sau đường bóng. Đứng sau lưng vừa gây khó chịu vừa nguy hiểm nếu gậy vung trượt tay. Cũng không đứng phía trước khu phát bóng, kể cả xa, vì bóng bay lệch là chuyện thường.

Đừng đặt tee của mình lên khu phát bóng khi người khác đang chuẩn bị. Đừng bước qua lại, xé bao găng, lục túi gậy hay để xe điện chạy ngang tầm mắt người đang đánh.

Im lặng và đứng yên: chuyện nhỏ nhưng ai cũng để ý

Golf là môn tĩnh. Một tiếng cười, tiếng điện thoại rung, tiếng xé khoá dán găng tay vào đúng lúc gậy lên đỉnh cũng đủ làm hỏng cú đánh. Quy tắc rất đơn giản:

• khi ai đó bắt đầu vào thế đánh thì ngừng nói chuyện, đứng yên;
• điện thoại để chế độ im lặng, nghe gọi thì đi ra xa và nói nhỏ;
• không cổ vũ ầm ĩ khi bóng còn đang bay ở nhóm bên cạnh;
• ở khu tập (driving range), cũng giữ khoảng cách và không nói chuyện to sát người đang đánh.

Im lặng không có nghĩa là lạnh nhạt. Giữa hai cú đánh, đi bộ cùng nhau trò chuyện là phần dễ chịu nhất của một vòng golf. Chỉ cần nhớ khoảng mười giây quanh mỗi cú đánh là của người đánh.

Trên green: khu vực cần cẩn thận nhất

Green là mặt cỏ được cắt thấp nhất, đắt công chăm nhất, và cũng là nơi mỗi cú gạt tính bằng vài phân. Phép lịch sự ở đây chi tiết hơn mọi chỗ khác.

Từ năm 2019, người chơi được phép gạt bóng khi cờ vẫn cắm trong lỗ mà không bị phạt (Điều 13.2a). Vì vậy, trước khi gạt, nhóm hay hỏi nhau một câu "để cờ hay rút cờ?". Người đứng giữ cờ thì đứng ngang tầm tay, không đổ bóng lên lỗ, rút cờ ngay khi bóng được đánh đi.

Khi lấy bóng ra khỏi lỗ, đừng tì gậy gạt lên mặt green để cúi xuống, và đừng đứng quá sát mép lỗ. Mép lỗ bị dẫm bẹp là thứ cả ngày phía sau đều phải chịu.

Trung thực với điểm số

Đây là lõi của phép lịch sự trong golf, và cũng là chỗ người ta đánh giá nhau nhanh nhất. Một người đánh kém nhưng đếm đúng được tôn trọng hơn hẳn một người đánh hay mà "quên" vài gậy.

• Đếm cả những cú đánh hụt. Vung gậy với ý định đánh bóng mà trượt vẫn là một gậy.
• Tự khai lỗi phạt. Bóng di chuyển khi mình chạm vào, bóng ngoài biên, bóng xuống nước – tự nói ra, đừng đợi người khác phát hiện.
• Không cải thiện thế bóng. Không dùng chân đè cỏ sau bóng, không bẻ cành cản đường vung gậy, trừ khi luật địa phương cho phép đặt lại bóng (preferred lies) vào hôm sân ướt.
• Phân biệt vòng giao hữu và vòng tính handicap. Trong nhóm bạn, "mulligan" (đánh lại cú hỏng không tính) có thể là thoả thuận vui vẻ, nhưng nó không có trong Luật Golf, và điểm của vòng có mulligan không nên nộp để tính handicap.

Nếu thấy người cùng nhóm vi phạm luật, cách xử sự lịch sự là hỏi nhẹ nhàng, riêng tư: "Hình như bóng anh lúc nãy có lăn một chút?", thay vì tuyên bố trước mặt cả nhóm. Trong giải đấu chính thức, người ghi điểm (marker) có trách nhiệm xác nhận điểm, nên nếu không đồng ý thì nên báo Ban tổ chức trước khi ký thẻ.

Giữ bình tĩnh và cư xử với nhóm khác

Ai chơi golf cũng có lúc bực. Nhưng ném gậy, đập gậy xuống cỏ, văng tục là những hành vi mà Điều 1.2 nêu đích danh là trái tinh thần môn chơi. Ngoài chuyện hỏng hình ảnh, một chiếc gậy bay đi là một vật nguy hiểm thật sự.

Với các nhóm khác trên sân:

• Nếu nhóm mình chậm và để lộ hẳn một hố trống phía trước, hãy mời nhóm sau đánh vượt.
• Nếu được mời vượt, cảm ơn và đi nhanh, không dừng lại tán chuyện.
• Không đánh khi nhóm trước còn trong tầm bóng của mình, kể cả khi "chắc không tới đâu".
• Bóng của mình lạc sang hố bên cạnh thì nhường nhóm đang chơi hố đó đánh trước, rồi mới vào nhặt.

Các chủ đề nhịp chơi, an toàn và chăm sóc mặt sân được bàn kỹ hơn ở các bài riêng trong cùng danh mục này.

Trong nhà câu lạc bộ và khu tập

Phép lịch sự golf không dừng ở hố 18. Nhiều câu lạc bộ có quy định riêng cho nhà câu lạc bộ (clubhouse):

• bỏ mũ khi vào phòng ăn hoặc khu vực trong nhà – một tập quán có từ các câu lạc bộ Anh, nhiều sân ở châu Á vẫn giữ;
• không đi giày golf đinh vào khu vực có thảm hoặc sàn gỗ nếu sân có biển nhắc;
• trang phục ở nhà hàng câu lạc bộ đôi khi chặt hơn ngoài sân, ví dụ không mặc áo ba lỗ;
• ở khu tập, chỉ đánh từ vạch quy định, không bước ra ngoài nhặt bóng khi người khác còn đang đánh.

Tập quán bắt tay sau hố cuối cũng đáng giữ. Cả nhóm bỏ mũ, bắt tay, cảm ơn nhau và cảm ơn caddie. Một vòng golf dù tệ đến mấy cũng kết thúc gọn gàng như thế.

Góc nhìn hôm nay: học phép lịch sự golf từ đâu

Người mới thường học luật trước, học cách cư xử sau, nhưng thực tế nên ngược lại: chơi đúng phép thì bạn chơi được với bất kỳ ai, kể cả khi điểm còn cao. Vài cách để tự học:

• Đọc Điều 1 của Luật Golf. Bản đầy đủ có trên trang của R&A và USGA, kèm ứng dụng chính thức. Hiệp hội Golf Việt Nam (VGA) cũng phổ biến luật bằng tiếng Việt trong các khoá và giải phong trào.
• Đi cùng người chơi lâu năm vài vòng đầu. Quan sát họ đứng ở đâu, khi nào nói, khi nào im, xử lý bóng lạc thế nào.
• Hỏi caddie. Caddie ở sân Việt Nam thuộc luật địa phương của sân rất kỹ: chỗ nào được đặt lại bóng, hố nào hay phải chờ.
• Xem truyền hình giải đấu bằng con mắt khác. Để ý cách tuyển thủ chuyên nghiệp đánh dấu bóng, đứng ngoài đường gạt của bạn chơi cùng, bắt tay sau vòng.

Phép lịch sự golf phần lớn chỉ là sự chú ý: chú ý tới người đang đánh, tới nhóm phía sau, tới mặt cỏ dưới chân.