Phụ nữ chơi golf từ rất sớm, nhưng phải mất hơn một thế kỷ mới được bước vào những câu lạc bộ danh giá nhất. Câu lạc bộ golf nữ đầu tiên ra đời ở St Andrews năm 1867, giải vô địch nữ đầu tiên năm 1893, LPGA thành lập năm 1950. Mãi tới năm 2012, Augusta National mới có hội viên nữ, và R&A mở cửa cho phụ nữ năm 2014.
Mary, Nữ hoàng Scotland: người phụ nữ đầu tiên gắn với golf
Cái tên phụ nữ sớm nhất gắn với golf là Mary, Nữ hoàng Scotland. Năm 1567, chỉ vài ngày sau khi chồng bà, Lord Darnley, bị sát hại, những kẻ chống đối bà buộc tội rằng nữ hoàng đã ra sân chơi golf ở Seton như không có chuyện gì. Lời buộc tội này được dùng để bôi xấu bà trong cuộc tranh giành quyền lực khi ấy, nên không thể coi là bằng chứng chắc chắn.
Từ chi tiết đó nảy sinh nhiều giai thoại, như chuyện Mary học golf ở Pháp và mang chữ "cadet" (thiếu niên quý tộc giúp việc) về Scotland, thành chữ "caddie". Nguồn gốc chữ caddie từ tiếng Pháp "cadet" là có cơ sở ngôn ngữ, nhưng việc gán nó cho Mary là truyền thuyết, không có tài liệu chứng minh.
Ngoài Mary, ghi chép về phụ nữ chơi golf trước thế kỷ 19 rất hiếm. Có một tư liệu thường được dẫn: năm 1811, câu lạc bộ golf ở Musselburgh tổ chức một cuộc thi golf cho các bà bán cá của thị trấn, giải thưởng là một chiếc giỏ cá mới và khăn lụa. Golf nữ, ở điểm khởi đầu, không chỉ là chuyện của quý bà.
Thế kỷ 19: câu lạc bộ riêng và bãi gạt bóng
Năm 1867, St Andrews Ladies' Putting Club được thành lập, câu lạc bộ golf nữ đầu tiên được ghi nhận. Bãi gạt bóng của họ, gọi là "Himalayas" vì mặt cỏ nhấp nhô như dãy núi, vẫn còn ở cạnh sân Old Course và mở cửa cho mọi người.
Vì sao chỉ gạt bóng? Quan niệm thời Victoria cho rằng phụ nữ không nên vung gậy quá vai, vì vừa "không đoan trang" vừa khó làm khi mặc váy dài, áo bó, đội mũ. Trang phục thời đó thật sự là rào cản: váy chấm mắt cá, nhiều lớp, gió links thổi tung. Có tư liệu kể rằng nhiều người phải dùng một sợi dây buộc quanh váy để giữ váy khi vung gậy.
Dù vậy, golf nữ lan rất nhanh trong những năm 1880–1890. Năm 1893, Ladies' Golf Union (LGU) thành lập ở Anh, cùng năm tổ chức giải British Ladies Amateur đầu tiên tại Royal Lytham & St Annes. Lady Margaret Scott vô địch ba năm liền 1893, 1894, 1895, rồi giải nghệ. Ở Mỹ, giải US Women's Amateur đầu tiên diễn ra năm 1895.
Đầu thế kỷ 20: những người phụ nữ khiến đàn ông phải nể
Thập niên 1920 là thời của hai nhà vô địch lớn:
- Joyce Wethered (Anh): bốn lần vô địch British Ladies Amateur. Bobby Jones, huyền thoại golf nam, từng chơi cùng bà ở St Andrews và nhiều lần ca ngợi bà là một trong những người đánh golf hay nhất mà ông từng gặp, không phân biệt nam nữ.
- Glenna Collett (Mỹ): sáu lần vô địch US Women's Amateur, kỷ lục vẫn đứng tới nay. Giải thưởng điểm trung bình thấp nhất của LPGA mang tên Vare Trophy theo tên sau khi lấy chồng của bà.
Rồi đến Babe Didrikson Zaharias, có lẽ là vận động viên đa năng nhất thế kỷ 20. Bà giành hai huy chương vàng điền kinh ở Olympic 1932, rồi chuyển sang golf. Năm 1938, bà thi đấu ở giải Los Angeles Open của nam. Năm 1947, bà trở thành người Mỹ đầu tiên vô địch British Ladies Amateur. Năm 1954, chỉ một năm sau phẫu thuật ung thư, bà vô địch US Women's Open với cách biệt 12 gậy.
1950: LPGA ra đời
Trước 1950, golf nữ chuyên nghiệp gần như không tồn tại, các giải chủ yếu là nghiệp dư. Năm 1950, 13 phụ nữ cùng thành lập Ladies Professional Golf Association (LPGA), trong đó có Babe Zaharias, Patty Berg, Louise Suggs, Betty Jameson. Họ tự lo mọi việc: xếp lịch, tìm nhà tài trợ, lái xe từ giải này sang giải khác, có khi tự cắm cờ, kẻ sân.
LPGA ngày nay là tour golf nữ chuyên nghiệp lâu đời nhất còn hoạt động. Một vài tên tuổi đánh dấu các giai đoạn:
| Thời kỳ | Golf thủ | Dấu ấn |
|---|---|---|
| 1950s–60s | Mickey Wright (Mỹ) | 13 danh hiệu Major; cú swing được đánh giá là mẫu mực |
| 1960s–80s | Kathy Whitworth (Mỹ) | 88 chiến thắng LPGA Tour, nhiều nhất lịch sử, cả nam lẫn nữ ở tour Mỹ |
| 1970s–80s | Nancy Lopez (Mỹ) | Năm 1978 thắng 9 giải, có chuỗi 5 giải liên tiếp, kéo khán giả đến với golf nữ |
| 1990s–2000s | Annika Sörenstam (Thuỵ Điển) | 10 Major, vòng 59 gậy năm 2001; dự giải PGA Tour năm 2003 |
| 1998 trở đi | Pak Se-ri (Hàn Quốc) | Hai Major năm 1998, mở ra làn sóng golf nữ châu Á |
Hiện golf nữ có năm giải Major: Chevron Championship, KPMG Women's PGA Championship, US Women's Open, Evian Championship và AIG Women's Open.
Những cánh cửa mở muộn
Trên sân thi đấu, phụ nữ đã có chỗ đứng từ giữa thế kỷ 20. Nhưng trong phòng hội viên của các câu lạc bộ danh giá, cánh cửa mở muộn hơn rất nhiều.
- 2012: Augusta National, nơi tổ chức The Masters, nhận hai hội viên nữ đầu tiên — Condoleezza Rice và nữ doanh nhân Darla Moore. Trước đó nhiều năm, câu lạc bộ đã chịu áp lực công khai về việc chỉ nhận nam giới.
- 2014: hội viên R&A bỏ phiếu chấp nhận phụ nữ, sau 260 năm chỉ có nam giới.
- 2017: Muirfield, sân của Honourable Company of Edinburgh Golfers, bỏ phiếu nhận hội viên nữ, sau khi R&A tuyên bố sẽ không đưa The Open về đây nếu câu lạc bộ không thay đổi.
- 2019: Augusta National tổ chức giải Augusta National Women's Amateur lần đầu, vòng cuối đánh trên chính sân Masters.
Những thay đổi này không chỉ mang tính biểu tượng. Các giải Major nam được tổ chức ở sân chỉ nhận hội viên nam từng là chuyện thường; nay các tổ chức giải đặt điều kiện rõ về việc không phân biệt giới.
Từ trang phục đến khoảng cách thu nhập
Trang phục golf nữ là một tấm gương nhỏ phản chiếu xã hội. Từ váy dài chấm gót thời Victoria, sang váy ngắn hơn và áo len thập niên 1920–30, đến quần dài thập niên 1950 và trang phục thể thao co giãn ngày nay. Mỗi lần thay đổi đều từng gây tranh cãi, và đến giờ các tour vẫn có quy định riêng về trang phục.
Một chuyện chưa khép lại là chênh lệch tiền thưởng. Tổng tiền thưởng của tour nữ hàng đầu vẫn thấp hơn nhiều so với tour nam, dù khoảng cách đã thu hẹp đáng kể trong thập niên 2020 nhờ các nhà tài trợ lớn tăng tiền thưởng các giải Major nữ.
Góc nhìn hôm nay
Ở nhiều nước, phụ nữ là nhóm người chơi golf tăng nhanh nhất. Ở Việt Nam, sân golf ngày càng có nhiều câu lạc bộ golf nữ, nhiều cặp vợ chồng và cả gia đình cùng chơi. Golf nữ Hàn Quốc, Nhật Bản và Thái Lan, những nước gần ta, là minh chứng rằng một thế hệ có thể đổi hướng chỉ nhờ một tấm gương.
- Bãi "Himalayas" ở St Andrews mở cửa cho mọi người với giá rẻ — một cách thú vị để đứng đúng chỗ golf nữ khởi đầu năm 1867.
- Đại sảnh Danh vọng Golf Thế giới và Đại sảnh LPGA có hồ sơ chi tiết của các nữ golf thủ kể trên.
- Tự truyện của Babe Didrikson Zaharias, This Life I've Led (1955), là một tư liệu sống động về golf nữ thời kỳ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Người phụ nữ đầu tiên chơi golf là ai?
Người phụ nữ sớm nhất được gắn với golf là Mary, Nữ hoàng Scotland, bị cáo buộc chơi golf năm 1567. Tuy nhiên đó là lời buộc tội của phe chống đối bà, nên không phải bằng chứng chắc chắn. Chắc chắn là phụ nữ chơi golf ở Scotland từ ít nhất đầu thế kỷ 19.
Câu lạc bộ golf nữ đầu tiên ra đời khi nào?
Năm 1867, St Andrews Ladies' Putting Club được thành lập ở Scotland. Bãi gạt bóng của câu lạc bộ, gọi là Himalayas, vẫn còn và mở cửa cho mọi người.
LPGA thành lập năm nào?
LPGA thành lập năm 1950 bởi 13 nữ golf thủ, trong đó có Babe Zaharias và Patty Berg. Đây là tour golf nữ chuyên nghiệp lâu đời nhất còn hoạt động.
Augusta National nhận hội viên nữ từ khi nào?
Năm 2012, Augusta National nhận hai hội viên nữ đầu tiên là Condoleezza Rice và Darla Moore. Năm 2019, câu lạc bộ tổ chức giải Augusta National Women's Amateur lần đầu.
Ai thắng nhiều giải LPGA nhất?
Kathy Whitworth với 88 chiến thắng LPGA Tour, kỷ lục của cả nam lẫn nữ ở các tour chuyên nghiệp Mỹ. Mickey Wright đứng thứ hai với 82 chiến thắng.