Sân golf có thể vừa gây hại vừa có ích cho môi trường tự nhiên, tuỳ nó được đặt ở đâu và chăm sóc ra sao. Mặt trái hay bị nêu là chiếm đất, dùng nhiều nước, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Mặt phải là một sân quản lý tốt có thể giữ lại những mảng xanh lớn, hồ nước, vùng cây bụi bản địa làm nơi sống cho chim, côn trùng và động vật nhỏ. Khoảng cách giữa hai kịch bản đó nằm ở quy hoạch ban đầu và cách vận hành hằng ngày.
Những lo ngại có thật
Không nên tô hồng: sân golf đã và đang bị phê phán vì những lý do có cơ sở.
- Chiếm đất. Một sân 18 hố cần vài chục héc-ta trở lên. Khi sân được xây trên đất nông nghiệp, rừng hoặc vùng đất ngập nước, cái giá về sinh thái và xã hội là có thật.
- Hoá chất. Phân bón và thuốc dùng cho cỏ, nếu quá liều hoặc phun gần nguồn nước, có thể trôi xuống hồ, kênh, gây phú dưỡng và ảnh hưởng sinh vật dưới nước.
- Đơn canh cỏ. Một sân chỉ có cỏ cắt ngắn và cây cảnh nhập khẩu thì nghèo sinh cảnh, ít giá trị cho động vật hoang dã.
- Thay đổi địa hình. Đào đắp khối lượng lớn có thể phá vỡ dòng chảy tự nhiên, gây xói lở, ngập cục bộ.
Sân golf có thể là nơi trú ẩn của thiên nhiên
Thực tế phần cỏ được cắt kỹ (green, tee, fairway) thường chỉ chiếm khoảng một nửa diện tích sân hoặc ít hơn. Phần còn lại — rough cao, rừng cây, hồ, suối, vùng đệm — nếu được quản lý đúng có thể trở thành môi trường sống khá phong phú, nhất là ở vùng ngoại ô nơi đất tự nhiên ngày càng bị bê tông hoá.
- Hồ nước có bờ thoải, trồng cây thuỷ sinh, là nơi kiếm ăn của chim nước, ếch nhái, chuồn chuồn.
- Vùng rough tự nhiên để cỏ dài, có hoa dại là nơi sống của côn trùng thụ phấn như ong, bướm.
- Dải rừng và cây bụi bản địa giữa các hố tạo hành lang cho chim và thú nhỏ di chuyển.
- Cây cổ thụ được giữ lại khi xây sân là chỗ làm tổ cho nhiều loài chim.
Ở Anh và Ireland, nhiều sân links nằm trong hoặc cạnh những khu được bảo vệ vì giá trị sinh thái của đồi cát ven biển. Việc chăm sóc ở đó phải phối hợp với cơ quan bảo tồn, ví dụ hạn chế can thiệp vào đồi cát hay thời điểm cắt cỏ trùng mùa chim làm tổ.
Quản lý dịch hại tổng hợp: dùng thuốc ít mà trúng
Nguyên tắc chung trong chăm sóc sân hiện đại là quản lý dịch hại tổng hợp (IPM):
- Phòng trước: chọn giống cỏ kháng bệnh, giữ cỏ khoẻ bằng tưới và bón đúng, cải thiện thông gió và ánh sáng quanh green.
- Theo dõi: đi kiểm tra thường xuyên, đặt ngưỡng chấp nhận — một vài mảng bệnh nhỏ ở rough không cần xử lý.
- Can thiệp đúng chỗ: chỉ phun ở khu vực bị bệnh, đúng thời điểm, đúng liều; ưu tiên biện pháp sinh học, cơ học trước hoá học.
- Ghi chép: lưu lại mọi lần phun để đánh giá hiệu quả và trách nhiệm.
Thêm vào đó là vùng đệm — dải cỏ không phun, không bón quanh hồ, suối — giúp lọc nước chảy tràn trước khi xuống nguồn nước.
Chọn chỗ đặt sân: quyết định quan trọng nhất
Mọi biện pháp quản lý về sau chỉ giảm bớt tác động; vị trí sân thì quyết định phần lớn tác động ngay từ đầu. Giới thiết kế và bảo tồn thường đồng ý ở mấy điểm:
- Đất đã suy thoái là lựa chọn tốt. Bãi rác cũ được đóng, mỏ khai thác bỏ hoang, đất công nghiệp bỏ không có thể thành sân golf và cải thiện môi trường so với trước. Nhiều sân ở Mỹ và châu Âu được xây theo cách này.
- Tránh đất ngập nước và rừng tự nhiên còn tốt. Đây là những hệ sinh thái khó phục hồi khi đã phá.
- Theo địa hình sẵn có. Routing bám theo đường đồng mức, ít đào đắp, giữ dòng chảy tự nhiên vừa rẻ hơn vừa ít tác động hơn. Đây cũng là triết lý của các kiến trúc sư như Coore & Crenshaw.
- Giữ cây lớn và vùng sinh cảnh có giá trị thay vì phát quang toàn bộ rồi trồng lại cây cảnh.
Chứng nhận sân golf thân thiện môi trường
| Chương trình | Tổ chức | Nội dung chính |
|---|---|---|
| Audubon Cooperative Sanctuary Program for Golf | Audubon International (Mỹ) | quản lý môi trường sống hoang dã, nước, hoá chất, tiếp cận cộng đồng; sân đạt chuẩn được công nhận |
| GEO Certified | GEO Foundation for Sustainable Golf (Scotland) | đánh giá tổng hợp về thiên nhiên, nước, năng lượng, chuỗi cung ứng, cộng đồng; có thẩm định độc lập |
Hai chương trình này được nhiều sân ở châu Âu, Mỹ và châu Á tham gia. Chứng nhận không phải giấy phép bắt buộc, nhưng là cách để sân chứng minh cam kết bằng quy trình kiểm tra có bên thứ ba.
Sân golf và môi trường ở Việt Nam
Ở Việt Nam, sân golf từng là chủ đề tranh luận về sử dụng đất, nhất là khi dự án đặt trên đất nông nghiệp. Hiện nay, đầu tư xây dựng và kinh doanh sân golf được điều chỉnh bởi Nghị định 52/2020/NĐ-CP, trong đó đặt ra các điều kiện về đất đai, quy hoạch và môi trường đối với dự án. Dự án cũng phải lập báo cáo đánh giá tác động môi trường theo pháp luật về bảo vệ môi trường.
Về tự nhiên, một số thách thức riêng:
- Sân ven biển nằm trên đồi cát, vốn là hệ sinh thái mỏng manh, giữ vai trò chắn gió cát cho vùng phía trong.
- Mưa lớn theo mùa làm tăng nguy cơ phân bón, thuốc trôi theo nước chảy tràn nếu không có vùng đệm.
- Sân vùng đồi núi phải chống xói mòn trên sườn dốc khi phát quang.
Mặt khác, nhiều sân ở vùng ven đô có diện tích cây xanh và mặt nước đáng kể, có thể đóng vai trò như một lá phổi xanh nếu được quản lý với tư duy sinh thái.
Góc nhìn hôm nay: người chơi góp phần thế nào
- Chấp nhận rằng không phải chỗ nào cũng xanh mướt và cắt tỉa gọn gàng. Vùng cỏ dại, hoa dại ngoài đường bóng là chủ đích chứ không phải bỏ bê.
- Tôn trọng khu vực được cắm biển bảo vệ, kể cả khi bóng rơi vào đó. Luật golf cho phép ban tổ chức đánh dấu "vùng cấm chơi" (no play zone) để bảo vệ môi trường sống.
- Không xả rác, không cho động vật hoang dã ăn.
- Quan sát chim và động vật trên sân: nhiều sân có danh sách chim được ghi nhận, có khi treo ở nhà câu lạc bộ.
- Muốn tìm hiểu thêm, trang web của GEO Foundation và Audubon International công bố tiêu chí và danh sách sân được chứng nhận.
Câu hỏi thường gặp
Sân golf có hại cho môi trường không?
Có thể có hại nếu chiếm đất có giá trị sinh thái, dùng quá nhiều nước và hoá chất. Nhưng một sân được quy hoạch và quản lý tốt có thể giữ mảng xanh, mặt nước và môi trường sống cho nhiều loài. Kết quả phụ thuộc vào vị trí và cách vận hành.
Sân golf dùng thuốc trừ sâu nhiều không?
Mức sử dụng khác nhau rất lớn giữa các sân. Xu hướng hiện nay là quản lý dịch hại tổng hợp: phòng bệnh bằng cách giữ cỏ khoẻ, chỉ phun khi vượt ngưỡng, phun đúng chỗ và để vùng đệm quanh nguồn nước.
Chứng nhận GEO cho sân golf là gì?
Đó là chứng nhận của GEO Foundation for Sustainable Golf, đánh giá sân golf về thiên nhiên, nước, năng lượng, nguồn cung và cộng đồng, có thẩm định độc lập. Sân được chứng nhận phải duy trì và được đánh giá lại định kỳ.
Ở Việt Nam, xây sân golf cần đáp ứng quy định gì?
Đầu tư xây dựng và kinh doanh sân golf được điều chỉnh bởi Nghị định 52/2020/NĐ-CP, cùng pháp luật về đất đai, quy hoạch và bảo vệ môi trường. Dự án phải có đánh giá tác động môi trường trước khi triển khai.
Vùng cấm chơi (no play zone) trên sân golf là gì?
Đó là khu vực ban tổ chức hoặc sân đánh dấu cấm đánh bóng, thường để bảo vệ môi trường sống nhạy cảm hoặc vì lý do an toàn. Người chơi không được đánh bóng từ trong khu đó mà phải thả bóng ra ngoài theo thủ tục giải thoát của luật.