Sân links nằm trên dải đất cát ven biển, gần như không có cây, cỏ chắc và gió mạnh; sân parkland nằm sâu trong đất liền, nhiều cây, cỏ xanh mềm; sân desert dựng giữa sa mạc, chỉ phần đánh bóng được trồng cỏ, xung quanh là cát và đá. Khác biệt không chỉ là cảnh quan: mỗi loại sân bắt người chơi đánh bóng theo một cách khác. Ngoài ba loại đó còn có sân heathland, sân núi và sân nghỉ dưỡng ven biển kiểu "links".
Sân links: kiểu sân nguyên thuỷ
Chữ "links" trong tiếng Scots chỉ dải đất cát nối giữa bờ biển và đất trồng trọt — vùng đất quá nghèo để cày cấy, chỉ để chăn cừu và… đánh golf. Golf ra đời trên những dải đất như vậy ở bờ đông Scotland.
Đặc điểm của sân links thật:
- Nền cát thoát nước rất nhanh, nên mặt sân chắc ngay cả sau mưa.
- Cỏ fescue và bentgrass mảnh, chịu hạn, mùa hè thường ngả vàng nâu.
- Gần như không có cây. Chướng ngại là gió, bẫy hũ (pot bunker) và cỏ rough cao.
- Địa hình gò đống do sóng gió tạo ra qua hàng nghìn năm; bóng nảy lệch không đoán được.
- Bóng lăn nhiều. Người chơi thường đánh bóng thấp, cho bóng lăn qua viền vào green — kiểu đánh gọi là "bump and run".
Tất cả các kỳ The Open đều tổ chức trên sân links: St Andrews, Carnoustie, Royal Birkdale, Royal Troon, Muirfield, Royal Portrush… Sân links thật chỉ chiếm một phần nhỏ trong số sân golf thế giới, phần lớn tập trung ở Anh, Scotland và Ireland.
Sân heathland: anh em trong đất liền của links
Ở miền nam nước Anh, quanh London, có những vùng đất cát nội địa phủ thạch nam (heather) và cây thông. Đầu thế kỷ 20, Harry Colt và các đồng nghiệp xây ở đây những sân như Sunningdale, Walton Heath, Swinley Forest. Sân heathland giữ được nền cát thoát nước nhanh và mặt cỏ chắc như links, nhưng có cây và thạch nam tím. Đây là bước chuyển giữa links và parkland.
Sân parkland: kiểu sân phổ biến nhất
Khi golf vào đất liền, nhất là ở Mỹ, sân được xây trên đất thịt, đất đồi, giữa rừng cây. Cảnh quan giống một công viên lớn, nên gọi là parkland.
- Cây là chướng ngại chính, viền hai bên fairway và chắn đường vào green.
- Cỏ được tưới nhiều, xanh, mềm hơn links. Bóng rơi xuống dừng nhanh.
- Đánh bay vào green là kiểu đánh chính, vì bóng ít lăn và nhiều green có bẫy cát hoặc hồ nước chắn trước.
- Hồ nước nhân tạo vừa làm chướng ngại vừa làm hồ chứa nước tưới.
Augusta National, nơi tổ chức The Masters, là ví dụ nổi tiếng nhất. Phần lớn sân golf ở Việt Nam, kể cả nhiều sân quanh Hà Nội và TP.HCM, cũng thuộc kiểu parkland: cây xanh, hồ nước, cỏ được tưới đầy đủ.
Sân desert: trồng cỏ giữa sa mạc
Sân sa mạc xuất hiện nhiều ở Arizona, Nevada, California (Mỹ) và sau này ở Trung Đông. Emirates Golf Club ở Dubai, mở cửa năm 1988, được biết tới như sân cỏ đầu tiên của vùng Vịnh.
- Chỉ trồng cỏ ở phần cần đánh: tee, fairway, green. Ngoài đó là cát, đá, xương rồng.
- Kiểu "target golf": người chơi phải đánh từ ốc đảo cỏ này sang ốc đảo cỏ khác; đánh trượt ra sa mạc thường coi như mất bóng hoặc phải đánh từ đá sỏi.
- Nước là vấn đề sống còn. Sân sa mạc phụ thuộc hoàn toàn vào tưới, nhiều nơi dùng nước tái sinh hoặc nước khử mặn.
- Tương phản màu sắc mạnh giữa cỏ xanh và nền đất đỏ, vàng.
Vì sao khác biệt này quan trọng với người chăm sóc sân
Loại sân không chỉ là chuyện cảnh quan, nó quyết định cách chăm sóc. Sân links được chăm theo hướng "càng ít càng tốt": tưới hạn chế, ít phân bón để fescue không bị cỏ khác lấn, chấp nhận fairway vàng nâu mùa hè. Bón và tưới nhiều như sân parkland sẽ làm mặt sân mềm, mất đi chất links. Ngược lại, sân parkland phải lo thoát nước trên nền đất thịt, tỉa cây để green đủ nắng, chống bệnh nấm do độ ẩm cao. Sân sa mạc thì xoay quanh nước: đường ống, trạm bơm, độ mặn, và giữ ranh giới rõ giữa phần cỏ được tưới với nền đất xung quanh.
Bảng so sánh nhanh
| Tiêu chí | Links | Heathland | Parkland | Desert |
|---|---|---|---|---|
| Vị trí | đất cát ven biển | đất cát nội địa | đất liền, đất thịt | sa mạc |
| Cây | gần như không | thông, bạch dương, thạch nam | nhiều | rất ít, cây bụi sa mạc |
| Mặt sân | chắc, khô, bóng lăn xa | khá chắc | mềm, bóng dừng nhanh | cỏ được tưới, xung quanh cứng |
| Chướng ngại chính | gió, pot bunker, rough | thạch nam, cây, bẫy cát | cây, hồ, bẫy cát | vùng sa mạc ngoài cỏ |
| Kiểu đánh hay dùng | bóng thấp, cho lăn | kết hợp | bay thẳng vào green | đánh chính xác vào vùng cỏ |
| Ví dụ | St Andrews, Carnoustie | Sunningdale, Walton Heath | Augusta National | TPC Scottsdale, Emirates Golf Club |
Những kiểu sân khác
Sân núi
Dựng trên sườn đồi núi, chênh lệch cao độ lớn giữa tee và green. Người chơi phải tính thêm hoặc bớt khoảng cách vì độ cao, gió vùng núi đổi hướng nhanh. Ở Việt Nam, các sân quanh Đà Lạt và một số sân ở vùng núi phía Bắc thuộc kiểu này.
Sân ven biển "kiểu links"
Nhiều sân ven biển ở châu Á, kể cả miền Trung Việt Nam, được giới thiệu là "links" hoặc "links-style" vì nằm trên đồi cát cạnh biển, ít cây, có gió. Về cảnh quan thì giống, nhưng cỏ thường là paspalum hoặc bermuda được tưới đầy đủ, khí hậu nóng ẩm, nên mặt sân không chắc và khô như links Scotland. Gọi là "sân ven biển trên đồi cát" sẽ chính xác hơn.
Sân sân vận động (stadium course)
Thiết kế có gò đất bao quanh green và đường bóng để khán giả đứng xem, khởi đầu với TPC Sawgrass của Pete Dye mở cửa năm 1980. Kiểu này gắn với các giải chuyên nghiệp có đông khán giả.
Góc nhìn hôm nay: chọn loại sân để trải nghiệm
- Người quen sân parkland ở Việt Nam khi sang sân links Scotland thường bất ngờ nhất vì gió và độ lăn của bóng. Đi chơi links thì nên chuẩn bị tinh thần đánh bóng thấp và chấp nhận may rủi.
- Muốn trải nghiệm cảm giác gần links mà không đi xa, có thể thử các sân trên đồi cát ven biển miền Trung vào mùa khô có gió.
- Khi xem The Open trên truyền hình, để ý màu vàng nâu của fairway và cách bóng lăn — so với Augusta xanh mướt sẽ thấy rõ khác biệt.
- Muốn đọc thêm, các tài liệu của R&A về lịch sử sân links và sách của Tom Doak về kiến trúc sân là nguồn tốt.
Câu hỏi thường gặp
Sân golf links là gì?
Sân links là sân nằm trên dải đất cát ven biển, nối giữa bờ biển và đất trồng trọt. Đặc trưng là nền cát thoát nước nhanh, cỏ fescue chắc, gần như không có cây và gió mạnh. Golf ra đời trên những sân như vậy ở Scotland.
Sân parkland khác sân links thế nào?
Sân parkland nằm trong đất liền, nhiều cây, cỏ được tưới nên xanh và mềm, bóng rơi xuống dừng nhanh. Sân links ở ven biển, ít cây, mặt sân chắc, bóng lăn xa và gió là chướng ngại chính.
Việt Nam có sân golf links không?
Việt Nam có nhiều sân trên đồi cát ven biển được gọi là "links-style", nhất là ở miền Trung. Tuy vậy, cỏ và khí hậu khác Scotland nên mặt sân không giống links truyền thống; phần lớn sân Việt Nam vẫn là kiểu parkland.
Vì sao The Open luôn tổ chức trên sân links?
The Open là giải lâu đời nhất, ra đời năm 1860 ở Prestwick, và luôn được tổ chức trên các sân links ở Anh và Scotland (có năm ở Bắc Ireland). Đó là truyền thống gắn giải với nơi khởi nguồn của golf.
Target golf là gì?
Target golf là kiểu sân mà chỉ các vùng đánh bóng được trồng cỏ, xung quanh là sa mạc, đầm lầy hoặc thực vật hoang. Người chơi phải đánh bóng từ vùng cỏ này tới vùng cỏ khác, gần như không có đường lăn xuống an toàn.