"Fore" là tiếng hô cảnh báo trên sân golf, phải hô thật to, ngay lập tức khi bóng của mình có thể bay về phía người khác. Ai nghe thấy "fore" thì không ngẩng lên tìm bóng, mà cúi thấp, ôm đầu bằng hai tay, quay lưng về hướng bóng hoặc nấp sau xe, sau cây. Tiếng hô này cùng vài thói quen đơn giản về chỗ đứng, xe điện và sấm sét là toàn bộ phần an toàn cơ bản mà người chơi nào cũng phải thuộc.
Một quả bóng golf nguy hiểm thế nào
Bóng golf nặng khoảng 46 gam, cứng, rời mặt gậy gỗ với vận tốc có thể vượt xa một trăm kilômét mỗi giờ ngay cả ở người chơi nghiệp dư. Trúng đầu, mắt hoặc thái dương có thể gây chấn thương nghiêm trọng. Gậy golf đang vung cũng vậy: đầu gậy di chuyển rất nhanh, người đứng quá gần có thể bị trúng mà người vung không hề thấy.
Điều làm golf trở nên nguy hiểm không phải là tốc độ, mà là sự bất ngờ. Bóng bay lệch là chuyện xảy ra hằng ngày, kể cả với tuyển thủ chuyên nghiệp. Khán giả ở các giải lớn bị bóng trúng gần như mùa nào cũng có. Vì vậy, an toàn trong golf dựa vào thói quen chứ không dựa vào sự cẩn thận nhất thời.
"Fore" từ đâu ra
Không ai chắc chắn nguồn gốc của chữ này. Có vài giả thuyết thường được nhắc tới:
- Rút gọn từ "forecaddie": ngày xưa, người ta cho một caddie đứng sẵn phía trước, ở vùng bóng hay rơi, để theo dõi bóng. Người đánh hô gọi để caddie đó chú ý. Đây là giả thuyết được nhiều sử gia golf và các bảo tàng golf ưa chuộng nhất.
- Chữ "fore" nghĩa là "phía trước" trong tiếng Anh cổ và tiếng Scotland, một lời nhắc ngắn kiểu "coi chừng phía trước".
- Nguồn gốc quân sự: một câu chuyện kể rằng pháo binh hô "beware before" để bộ binh phía trước nằm xuống. Giả thuyết này hay được kể nhưng ít bằng chứng.
Dù nguồn gốc nào, ý nghĩa ngày nay thì ai cũng hiểu: có bóng đang bay về phía bạn.
Hô "fore" thế nào cho đúng
Nhiều người ngại hô vì xấu hổ khi đánh hỏng, hoặc chờ xem bóng có thật sự tới gần người không. Cả hai đều là sai lầm. Hô thừa không sao, hô muộn mới có chuyện.
- Hô ngay khi thấy bóng có thể tới gần ai đó, kể cả chỉ "có thể". Đừng chờ.
- Hô thật to, nhiều lần. Gió, khoảng cách và tiếng xe điện nuốt mất tiếng. Cả nhóm cùng hô càng tốt.
- Chỉ tay theo hướng bóng, cách tuyển thủ chuyên nghiệp hay làm. Có người hô kèm "fore trái", "fore phải" để người ở xa biết bóng bay sang đâu.
- Caddie cũng hô. Ở sân Việt Nam, caddie thường là người phản ứng nhanh nhất. Người chơi nên hô cùng, không phó mặc.
- Đến xin lỗi và hỏi thăm nếu bóng rơi gần nhóm khác. Nếu có người bị thương, dừng chơi, gọi quầy hoặc người điều phối sân ngay.
Nghe thấy "fore" thì làm gì
Phản xạ tự nhiên khi nghe tiếng hô là ngẩng lên tìm xem bóng ở đâu. Đó chính là phản xạ nguy hiểm nhất, vì nó đưa mặt và mắt ra đúng hướng bóng.
| Nên | Không nên |
|---|---|
| Cúi thấp người, hai tay ôm đầu và gáy | Ngẩng lên, quay mặt về phía tiếng hô |
| Quay lưng về hướng có tiếng hô | Chạy loạn, nhất là chạy ra khoảng trống |
| Nấp sau xe điện, thân cây lớn nếu ở ngay cạnh | Đứng thẳng người chờ xem bóng rơi chỗ nào |
| Giữ nguyên tư thế vài giây cho tới khi chắc bóng đã rơi | Đứng dậy ngay khi nghe tiếng bóng chạm đất đâu đó |
Phòng ngừa trước khi phải hô
Không đánh khi nhóm trước còn trong tầm
Đây là quy tắc số một. Chờ nhóm trước ra khỏi tầm đánh xa nhất có thể của bạn, không phải tầm đánh bình thường. Cú đánh tốt nhất đời bạn sẽ đến đúng vào lúc nhóm trước chưa rời đi. Khi hố có khúc cua hoặc dốc che tầm nhìn, nhiều sân có chuông hoặc biển báo để nhóm phía trước ra hiệu đã đi khỏi.
Kiểm tra quanh mình trước khi vung
Trước mỗi lần vung, kể cả vung thử, liếc quanh xem có ai trong tầm gậy không. Ở sân tập, chỉ vung trong ô của mình. Không bao giờ vung thử khi đang đứng trong nhóm người hoặc hướng về phía ai đó.
Đứng đúng chỗ khi người khác đánh
Không đứng phía trước người đánh dù xa đến đâu, không đứng ngay sau lưng. Khi đi tìm bóng ở hố bên cạnh, để ý nhóm đang chơi hố đó và nhường họ đánh trước.
Xe điện: tai nạn hay gặp hơn bóng bay
Ở nhiều sân, chấn thương do xe điện xảy ra thường hơn do bóng. Những thói quen cần giữ:
- giữ chân và tay trong xe khi xe chạy;
- giảm tốc khi xuống dốc, vào cua và khi đường ướt;
- không chở quá số người cho phép, không đứng ở phía sau xe khi xe chạy (trừ chỗ đứng dành riêng cho caddie nếu sân thiết kế);
- gài phanh tay khi dừng, nhất là trên dốc gần hồ nước;
- không lái xe điện khi đã uống rượu bia.
Sấm sét và thời tiết
Sân golf là một trong những nơi nguy hiểm nhất khi có sấm sét: khoảng trống rộng, người cầm gậy kim loại, cây đứng đơn lẻ. Ở Việt Nam, giông chiều mùa mưa đến rất nhanh.
- Luật Golf (Điều 5.7a) cho phép người chơi tự dừng chơi nếu có lý do hợp lý để tin có nguy hiểm từ sét, không bị phạt.
- Khi sân phát tín hiệu dừng (còi hoặc thông báo), phải rời sân ngay, không đánh nốt hố.
- Tìm chỗ trú ở nhà câu lạc bộ, nhà trú mưa có thiết kế chống sét. Tránh cây cao đứng một mình, mép hồ, đỉnh đồi.
- Nhiều tổ chức an toàn khuyên chờ khoảng 30 phút sau tiếng sấm cuối cùng rồi mới ra lại sân.
Nắng nóng cũng là mối nguy thật ở sân miền Nam và miền Trung: uống nước đều, nghỉ trong bóng râm khi chóng mặt, và đừng ngại dừng vòng khi cơ thể có dấu hiệu say nắng.
Góc nhìn hôm nay: an toàn là văn hoá của cả nhóm
Ở các sân có tổ chức tốt, an toàn không phải là việc riêng của người đánh. Caddie nhắc, người điều phối sân theo dõi, người cùng nhóm hô cùng. Người mới nên được dạy chữ "fore" ngay từ buổi đầu ra sân, trước cả khi học luật đếm gậy.
Với trẻ em đi cùng ra sân hay sân tập, quy tắc càng phải chặt: không chạy nhảy trong khu vực đánh, không đứng sau lưng người vung gậy, luôn ở trong tầm nhìn của người lớn. Muốn đọc thêm về an toàn và quy định dừng chơi, phần Điều 5.7 trong Luật Golf của R&A và USGA có hướng dẫn chi tiết, kèm các quy trình mẫu mà Ban tổ chức giải dùng khi có thời tiết nguy hiểm.
Câu hỏi thường gặp
Fore trong golf nghĩa là gì?
"Fore" là tiếng hô cảnh báo rằng có bóng golf đang bay về phía người nghe. Người đánh phải hô thật to ngay khi thấy bóng có thể tới gần ai đó. Nguồn gốc chữ này chưa được xác định chắc chắn, giả thuyết phổ biến nhất là rút gọn từ "forecaddie".
Nghe thấy fore thì phải làm gì?
Không ngẩng lên tìm bóng. Cúi thấp người, dùng hai tay ôm đầu và gáy, quay lưng về hướng có tiếng hô, và nấp sau xe hoặc cây nếu ở ngay cạnh. Giữ tư thế vài giây cho tới khi chắc bóng đã rơi.
Có bị phạt nếu tự dừng chơi khi có sấm sét không?
Không. Điều 5.7a của Luật Golf cho phép người chơi dừng chơi nếu có lý do hợp lý để tin có nguy hiểm từ sét. Khi sân phát tín hiệu dừng chính thức, người chơi bắt buộc phải dừng ngay.
Bao lâu sau sấm sét mới được ra sân lại?
Khi sân có thông báo, làm theo thông báo của sân hoặc Ban tổ chức. Nhiều tổ chức an toàn khuyến nghị chờ khoảng 30 phút sau tiếng sấm cuối cùng mới quay lại khu vực trống.
Khi nào được đánh nếu nhóm trước còn trên fairway?
Chỉ đánh khi nhóm trước đã ra khỏi tầm đánh xa nhất có thể của bạn, không phải tầm đánh bình thường. Với hố khuất tầm nhìn, chờ tín hiệu chuông hoặc biển báo của sân, hoặc hỏi caddie.