Đau lưng dưới là chấn thương phổ biến nhất ở người chơi golf, cả nghiệp dư lẫn chuyên nghiệp. Nguyên nhân chính là cú đánh golf dồn lực xoay, lực nén và lực nghiêng lên cột sống thắt lưng trong chưa tới hai giây, lặp lại hàng trăm lần mỗi tuần. Phần lớn trường hợp là căng cơ, tự khỏi sau vài ngày tới vài tuần; một số ít liên quan đĩa đệm hoặc khớp cột sống cần được khám.
Vì sao lưng chịu thiệt nhiều nhất
Cú đánh golf là một chuyển động xoay rất nhanh. Hông xoay, vai xoay theo, thân người nghiêng, rồi toàn bộ năng lượng được giải phóng qua gậy. Cột sống thắt lưng nằm ở giữa chuỗi đó, như khớp nối giữa phần dưới và phần trên cơ thể.
Vấn đề là cột sống thắt lưng vốn không được thiết kế để xoay nhiều. Mỗi đốt thắt lưng chỉ xoay được vài độ. Phần xoay lớn nằm ở hông và cột sống ngực. Khi hông cứng hoặc lưng trên cứng, lưng dưới phải "gánh" thêm phần xoay mà nó không quen làm.
Một nghiên cứu sinh cơ học thường được trích dẫn của Hosea và cộng sự (1990) đo lực tác động lên cột sống thắt lưng khi đánh golf, ghi nhận lực nén ở golf thủ chuyên nghiệp lên tới khoảng tám lần trọng lượng cơ thể. Người nghiệp dư tạo lực nhỏ hơn nhưng chuyển động thiếu đều, lực cắt và lực nghiêng bên lại lớn hơn. Nói cách khác, không ai được miễn.
Những dạng đau lưng thường gặp
| Dạng | Dấu hiệu điển hình | Mức độ |
|---|---|---|
| Căng cơ, giãn dây chằng | Đau âm ỉ hoặc nhói một bên lưng, đau hơn khi cúi, xoay; không lan xuống chân | Thường nhẹ, khỏi trong vài ngày tới vài tuần |
| Đau khớp liên mấu (khớp nhỏ sau cột sống) | Đau khi ngửa ra sau, khi xoay; đứng lâu khó chịu; ngồi cúi lại dễ chịu hơn | Hay tái đi tái lại, cần điều chỉnh vận động |
| Thoát vị đĩa đệm | Đau lan từ mông xuống mặt sau đùi, cẳng chân; tê, có thể yếu chân; đau tăng khi ho, hắt hơi | Cần khám, đôi khi cần chụp cộng hưởng từ |
| Gãy mỏi eo đốt sống (thường gặp ở người trẻ) | Đau lưng dưới kéo dài ở thiếu niên tập nhiều, đau khi ngửa và xoay | Cần khám chuyên khoa, nghỉ đúng cách |
| Thoái hoá cột sống | Cứng lưng buổi sáng, đỡ khi vận động nhẹ, nặng hơn sau vòng golf dài | Mạn tính, sống chung được nếu tập đúng |
Bảng trên chỉ để hiểu khái quát. Đau lưng có nhiều nguyên nhân chồng lên nhau, chỉ bác sĩ khám trực tiếp mới phân biệt được.
Dấu hiệu phải đi khám ngay
Phần lớn đau lưng khi chơi golf là lành tính. Nhưng có một nhóm dấu hiệu mà giới y khoa gọi là "cờ đỏ", gặp phải thì không chờ đợi:
- Tê vùng bẹn, vùng tầng sinh môn, hoặc bí tiểu, tiểu không tự chủ, đại tiện không kiểm soát. Đây có thể là hội chứng chùm đuôi ngựa, một cấp cứu ngoại khoa.
- Yếu chân tăng dần, đi bị vấp, nhấc bàn chân khó.
- Đau lưng kèm sốt, sụt cân không rõ lý do.
- Đau dữ dội về đêm, nằm nghỉ không đỡ.
- Đau sau té ngã hoặc va chạm mạnh, nhất là ở người lớn tuổi có loãng xương.
- Người từng mắc ung thư nay xuất hiện đau lưng mới.
Ngoài nhóm này, nếu đau lan xuống chân kéo dài quá vài tuần, hoặc đau lưng không cải thiện sau khoảng bốn tới sáu tuần, cũng nên đi khám chuyên khoa cơ xương khớp hoặc cột sống.
Những yếu tố làm tăng nguy cơ
Từ cơ thể
- Hông cứng: hông xoay kém thì lưng dưới xoay bù. Đây là yếu tố được nhắc nhiều nhất trong các nghiên cứu về đau lưng ở golf thủ.
- Lưng trên cứng: người ngồi văn phòng lâu năm thường có cột sống ngực gù và kém xoay.
- Cơ vùng thân yếu: cơ bụng, cơ lưng sâu, cơ mông yếu thì cột sống thiếu "đai giữ" khi xoay nhanh.
- Tiền sử đau lưng: ai từng đau thì nguy cơ tái phát cao hơn hẳn người chưa từng đau.
Từ thói quen chơi
- Không khởi động: bước thẳng từ xe lên tee và vung gậy hết sức.
- Đánh quá nhiều bóng ở sân tập: vài rổ bóng liên tục, đánh dồn dập, ít nghỉ giữa các cú. Lưng chịu tải nhiều hơn cả một vòng 18 hố.
- Đánh trên thảm cứng: cú đánh chạm đất mạnh trên thảm tập dội lực ngược lên cổ tay, khuỷu tay và lưng.
- Vác túi gậy nặng một bên vai trong nhiều giờ.
- Cúi nhặt bóng, cắm tee sai tư thế hàng chục lần mỗi vòng, gập lưng mà không gập gối.
- Ngồi xe điện lâu rồi đứng dậy đánh ngay, cơ thể chưa kịp làm nóng lại.
Bài học từ giới chuyên nghiệp
Đau lưng không chừa ai. Tiger Woods là trường hợp nổi tiếng nhất. Sau nhiều lần mổ lưng, tháng 4 năm 2017 anh phẫu thuật hàn đốt sống ở đoạn thắt lưng dưới, khi nhiều người nghĩ sự nghiệp đã khép lại. Hai năm sau, tháng 4 năm 2019, anh vô địch The Masters lần thứ năm. Câu chuyện đó vừa cho thấy lưng có thể là điểm yếu chí mạng của một golf thủ, vừa cho thấy y học thể thao hiện đại có thể đưa người bệnh trở lại.
Fred Couples, nhà vô địch The Masters 1992, cũng chơi gần như cả sự nghiệp cùng chứng đau lưng mạn tính. Nhiều golf thủ khác phải rút lui giữa mùa vì lưng. Điểm chung của những người trụ lâu là họ coi việc tập thể lực, giữ linh hoạt và quản lý khối lượng tập là một phần của nghề, không phải việc làm thêm.
Khi bị đau: xử lý ban đầu thế nào
Những gì dưới đây áp dụng cho đau lưng thông thường, không có dấu hiệu cờ đỏ:
- Dừng đánh, đừng cố. Đau nhói giữa vòng thì nên dừng. Cố chơi nốt mấy hố còn lại là cách nhanh nhất biến chấn thương nhẹ thành chấn thương kéo dài.
- Vẫn vận động nhẹ. Các hướng dẫn điều trị đau lưng hiện nay không khuyên nằm bất động. Đi lại nhẹ nhàng trong giới hạn không đau giúp hồi phục nhanh hơn nằm nghỉ.
- Chườm và giảm đau. Chườm ấm hoặc lạnh tuỳ cảm giác dễ chịu. Thuốc giảm đau không kê đơn có thể dùng ngắn ngày nếu không có chống chỉ định; người có bệnh dạ dày, thận, tim mạch nên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ.
- Quay lại từ từ. Bắt đầu bằng putting, rồi chip, rồi các cú đánh nửa lực, sau cùng mới tới cú đánh xa. Nếu đau tái lại, lùi một bước.
- Tìm hiểu nguyên nhân. Đau tái đi tái lại là tín hiệu nên gặp bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu để đánh giá độ linh hoạt hông, lưng trên và sức mạnh cơ vùng thân.
Phòng ngừa: những việc nhỏ có tác dụng
- Khởi động 10–15 phút trước mỗi vòng và mỗi buổi tập, ưu tiên các động tác xoay nhẹ hông và lưng trên.
- Chia buổi tập thành nhiều đợt ngắn, nghỉ giữa các rổ bóng; đừng đánh hơn mức cơ thể quen chịu.
- Tập sức mạnh cơ mông, cơ bụng, cơ lưng hai buổi mỗi tuần.
- Dùng túi gậy có quai đôi đeo hai vai, hoặc xe đẩy, thay vì vác một bên.
- Khi nhặt bóng, gập gối hoặc nhặt bóng kiểu đứng một chân (chân kia duỗi thẳng ra sau làm đối trọng), một tay chống vào gậy.
- Ở sân tập, ưu tiên đánh trên cỏ thật khi có thể.
- Nếu từng mổ cột sống hoặc có thoát vị đĩa đệm, hỏi bác sĩ điều trị về thời điểm và mức độ được phép chơi lại.
Những thay đổi về cách đánh để giảm tải cho lưng là việc của huấn luyện viên golf có kinh nghiệm làm việc với người đau lưng, phối hợp cùng chuyên viên vật lý trị liệu. Tự sửa theo video trên mạng dễ đổi đau lưng lấy đau chỗ khác.
Góc nhìn hôm nay
Ngày càng nhiều sân và học viện golf trên thế giới có chuyên viên thể lực, vật lý trị liệu làm việc cùng huấn luyện viên. Ở Việt Nam, người chơi có thể tìm tới các khoa phục hồi chức năng, y học thể thao tại bệnh viện lớn, hoặc các phòng vật lý trị liệu có kinh nghiệm với vận động viên. Khi đi khám, nên kể rõ mình chơi golf bao nhiêu buổi mỗi tuần, đánh bao nhiêu bóng mỗi buổi tập và đau xuất hiện ở pha nào của cú đánh; những thông tin đó giúp người khám rất nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao chơi golf hay bị đau lưng?
Cú đánh golf tạo lực xoay và lực nén rất lớn lên cột sống thắt lưng trong thời gian rất ngắn. Khi hông hoặc lưng trên cứng, lưng dưới phải xoay bù phần mà nó vốn không quen làm. Không khởi động và đánh quá nhiều bóng ở sân tập làm nguy cơ tăng thêm.
Đau lưng khi chơi golf có nên nghỉ hẳn không?
Đau lưng thông thường không cần nằm bất động; đi lại nhẹ nhàng giúp hồi phục nhanh hơn. Nên tạm ngừng đánh cho tới khi đỡ đau, rồi quay lại từ putting, chip trước khi đánh xa. Nếu đau kéo dài quá bốn tới sáu tuần thì nên đi khám.
Thoát vị đĩa đệm có chơi golf được không?
Nhiều người thoát vị đĩa đệm vẫn chơi golf lại được sau khi điều trị và tập phục hồi đúng cách. Thời điểm và mức độ chơi lại phụ thuộc mức tổn thương, nên cần hỏi bác sĩ điều trị. Nếu có tê, yếu chân hay rối loạn tiểu tiện thì phải khám ngay.
Tiger Woods mổ lưng mấy lần?
Tiger Woods đã trải qua nhiều lần phẫu thuật lưng, lần đáng chú ý nhất là ca hàn đốt sống thắt lưng tháng 4 năm 2017. Sau ca mổ đó anh trở lại và vô địch The Masters năm 2019, danh hiệu Major thứ 15 trong sự nghiệp.
Làm sao để chơi golf không bị đau lưng?
Khởi động kỹ trước khi đánh, tập sức mạnh cơ mông và cơ vùng thân, giữ hông và lưng trên linh hoạt. Không đánh dồn dập quá nhiều bóng ở sân tập, nhặt bóng đúng tư thế và dùng túi gậy quai đôi. Đau tái đi tái lại thì nên gặp chuyên viên vật lý trị liệu.