Khuỷu tay golf (golfer's elbow) là tình trạng đau ở mặt trong khuỷu tay, do các gân cơ gấp cổ tay và cơ sấp bám vào mỏm trên lồi cầu trong của xương cánh tay bị quá tải lặp đi lặp lại. Phần lớn trường hợp khỏi được bằng điều chỉnh vận động và tập phục hồi, thường mất vài tháng chứ không vài ngày. Điều ít người biết: người chơi golf thật ra cũng hay bị đau mặt ngoài khuỷu, tức "khuỷu tay tennis", không kém gì khuỷu tay golf.
Khuỷu tay golf là gì
Ở mặt trong khuỷu tay có một chỗ xương nhô lên, sờ được ngay dưới da. Đó là mỏm trên lồi cầu trong của xương cánh tay. Nhóm cơ gấp cổ tay, gấp ngón tay và cơ sấp tròn (cơ xoay úp bàn tay) đều bám gân vào điểm này.
Khi các gân này phải chịu tải nhiều lần vượt quá khả năng tự phục hồi, cấu trúc sợi gân bị thoái hoá dần, xuất hiện các vi tổn thương. Tên y khoa thường dùng là viêm lồi cầu trong xương cánh tay, nhưng giới chuyên môn ngày nay cho rằng đây chủ yếu là bệnh lý thoái hoá gân (tendinopathy), quá trình viêm chỉ đóng vai trò nhỏ. Hiểu điều này giúp giải thích vì sao uống thuốc kháng viêm thường chỉ đỡ tạm, còn phục hồi thật sự cần tập cho gân khoẻ lên.
Khuỷu tay golf và khuỷu tay tennis khác nhau thế nào
| Khuỷu tay golf | Khuỷu tay tennis | |
|---|---|---|
| Vị trí đau | Mặt trong khuỷu (phía ngón út khi ngửa bàn tay) | Mặt ngoài khuỷu (phía ngón cái) |
| Gân bị ảnh hưởng | Cơ gấp cổ tay, cơ sấp tròn | Cơ duỗi cổ tay, nhất là cơ duỗi cổ tay quay ngắn |
| Đau tăng khi | Gập cổ tay có lực cản, xoay úp bàn tay, nắm chặt | Duỗi cổ tay có lực cản, xách đồ bằng tay úp, vặn nắm cửa |
| Độ phổ biến trong dân số | Ít gặp hơn | Gặp nhiều hơn vài lần |
| Ở người chơi golf | Hay gặp ở tay sau (tay phải với người đánh tay phải) | Hay gặp ở tay trước (tay trái với người đánh tay phải) |
Tên gọi chỉ là quy ước. Người chưa từng cầm gậy golf vẫn bị khuỷu tay golf: thợ mộc, thợ xây, người làm vườn, người gõ bàn phím nhiều, người tập tạ sai cách. Ngược lại, golf thủ bị đau mặt ngoài khuỷu tay tay trước là chuyện thường.
Vì sao người chơi golf bị
- Chạm đất mạnh: cú đánh cắm sâu xuống đất, đánh trúng rễ cây, đá ngầm hoặc thảm tập cứng làm lực dội ngược thẳng lên cẳng tay và khuỷu.
- Nắm gậy quá chặt: cơ gấp ngón và gấp cổ tay căng liên tục trong cả vòng, nhất là khi lo lắng hoặc cố đánh xa.
- Tăng khối lượng đột ngột: từ một buổi tập mỗi tuần nhảy lên năm buổi trước một giải đấu, hoặc đánh vài rổ bóng liền trong ngày.
- Dụng cụ không hợp: cán gậy quá nhỏ buộc phải nắm chặt hơn; cán quá cứng; grip đã mòn trơn.
- Cơ cẳng tay và vai yếu: khi vai và lưng trên không đóng góp đủ, cẳng tay phải làm việc nhiều hơn.
- Tuổi: bệnh lý gân hay gặp nhất ở khoảng 40–60 tuổi, đúng độ tuổi của rất nhiều người chơi golf nghiệp dư.
Nhận biết: các dấu hiệu thường gặp
- Đau âm ỉ hoặc nhói ở mặt trong khuỷu, có thể lan dọc mặt trong cẳng tay.
- Ấn vào mỏm xương nhô ở mặt trong khuỷu thấy đau rõ.
- Đau tăng khi nắm chặt, bắt tay, xách túi nặng, vặn khăn, hoặc gập cổ tay có lực cản.
- Cứng khuỷu buổi sáng, cảm giác yếu khi cầm nắm.
- Đau rõ nhất ở thời điểm gậy chạm bóng hoặc chạm đất.
Khi nào cần đi khám sớm
- Tê hoặc rần rần ở ngón út và nửa ngón áp út: có thể dây thần kinh trụ, chạy ngay sau mỏm trên lồi cầu trong, bị kích thích hoặc chèn ép. Tình trạng này có thể đi kèm khuỷu tay golf và cần được đánh giá riêng.
- Đau sau một cú đánh có tiếng "phựt", sưng nhanh, bầm tím: có thể rách gân hoặc tổn thương dây chằng.
- Không duỗi thẳng hoặc gập hết được khuỷu tay.
- Đau ở người trẻ đang lớn: có thể liên quan sụn tăng trưởng, cần bác sĩ chuyên khoa.
- Đã điều chỉnh vận động sáu tới tám tuần mà không đỡ.
Điều trị: những gì có bằng chứng
Điều chỉnh tải
Đây là bước quan trọng nhất. "Nghỉ" không có nghĩa là bất động hoàn toàn, mà là giảm các hoạt động gây đau xuống mức chịu được. Có thể tạm ngưng đánh xa, chỉ putting và chip nhẹ nếu không đau. Trong sinh hoạt, xách đồ bằng tay ngửa, dùng hai tay khi bê vật nặng.
Tập phục hồi gân
Các bài tập tăng tải dần cho nhóm cơ gấp cổ tay là phương pháp nền tảng: tập co cơ tĩnh (giữ lực mà không chuyển động), tập co cơ ly tâm (hạ tạ chậm), rồi tăng dần sức nặng. Mức đau trong khi tập thường được chấp nhận ở mức nhẹ và phải giảm trong vòng một ngày. Chương trình cụ thể nên do chuyên viên vật lý trị liệu thiết kế, vì tập sai liều có thể làm nặng thêm.
Hỗ trợ khác
- Đai nẹp cẳng tay (đeo dưới khuỷu vài phân) giúp phân tán lực, nhiều người thấy đỡ khi chơi. Hiệu quả khác nhau giữa từng người.
- Chườm lạnh sau khi chơi có thể giảm đau tạm thời.
- Thuốc kháng viêm giảm đau dùng ngắn ngày để đỡ đau, không chữa được nguyên nhân.
- Tiêm corticoid giảm đau nhanh nhưng ngắn hạn. Với khuỷu tay tennis, các nghiên cứu lớn (như thử nghiệm của Coombes và cộng sự đăng trên The Lancet năm 2010) ghi nhận kết quả lâu dài của nhóm tiêm corticoid kém hơn và tỷ lệ tái phát cao hơn. Nhiều bác sĩ vì vậy thận trọng với tiêm cho bệnh lý gân khuỷu tay nói chung.
- Tiêm huyết tương giàu tiểu cầu (PRP), sóng xung kích: kết quả nghiên cứu còn chưa thống nhất.
- Phẫu thuật chỉ dành cho số ít trường hợp kéo dài nhiều tháng, đã điều trị bảo tồn đầy đủ mà không đỡ.
Bao lâu thì khỏi
Gân phục hồi chậm hơn cơ nhiều vì lượng máu nuôi ít. Trường hợp nhẹ, phát hiện sớm có thể đỡ rõ sau vài tuần điều chỉnh. Trường hợp đã kéo dài thường cần ba tới sáu tháng, có người tới một năm. Phần lớn người bệnh cuối cùng hồi phục tốt mà không cần phẫu thuật.
Sai lầm phổ biến nhất là thấy đỡ rồi quay lại đánh nguyên khối lượng cũ ngay, khiến đau tái phát và kéo dài thêm. Quay lại theo bậc: putting, chip, cú đánh nửa lực bằng gậy sắt ngắn, rồi mới tới gậy dài và đánh trên sân.
Phòng ngừa cho người chơi đều đặn
- Khởi động cẳng tay và cổ tay trước khi đánh: xoay cổ tay, nắm mở bàn tay, vài cú đánh nhẹ trước khi đánh mạnh.
- Tăng khối lượng tập từ từ, tránh nhảy vọt số buổi hoặc số bóng trong một tuần.
- Ưu tiên tập trên cỏ thật; nếu phải tập trên thảm, chọn thảm tốt và giảm số bóng.
- Thay grip khi đã mòn, trơn; hỏi người bán gậy về cỡ cán phù hợp bàn tay.
- Tập sức mạnh cẳng tay, vai và lưng trên đều đặn trong tuần.
- Thả lỏng tay cầm gậy giữa các cú, nhất là trong những hố căng thẳng.
Góc nhìn hôm nay
Khuỷu tay golf là ví dụ rõ nhất cho một quy luật chung của chấn thương thể thao: phần lớn không đến từ một cú đánh tệ, mà từ khối lượng tăng nhanh hơn khả năng thích nghi của cơ thể. Người chơi golf nghiệp dư thường có sức khoẻ tốt, có điều kiện chơi nhiều, nên dễ rơi vào bẫy "chơi càng nhiều càng tốt". Ghi lại số buổi và số bóng mỗi tuần trong một cuốn sổ đơn giản là cách rẻ nhất để biết mình đang tăng tải nhanh tới đâu. Khi đau kéo dài, chuyên khoa cơ xương khớp, y học thể thao hoặc phục hồi chức năng là nơi nên tìm đến.
Câu hỏi thường gặp
Khuỷu tay golf là bệnh gì?
Khuỷu tay golf là tình trạng thoái hoá, quá tải gân của nhóm cơ gấp cổ tay bám vào mỏm trên lồi cầu trong xương cánh tay. Biểu hiện là đau ở mặt trong khuỷu tay, tăng khi nắm chặt hoặc gập cổ tay có lực cản. Bệnh không chỉ gặp ở người chơi golf mà cả ở người làm việc tay chân lặp lại.
Khuỷu tay golf bao lâu thì khỏi?
Trường hợp nhẹ có thể đỡ sau vài tuần điều chỉnh vận động. Trường hợp kéo dài thường mất ba tới sáu tháng, đôi khi tới một năm. Phần lớn hồi phục tốt nhờ giảm tải và tập phục hồi gân, không cần mổ.
Khuỷu tay golf khác khuỷu tay tennis thế nào?
Khuỷu tay golf đau ở mặt trong khuỷu, liên quan nhóm cơ gấp cổ tay. Khuỷu tay tennis đau ở mặt ngoài, liên quan nhóm cơ duỗi cổ tay. Người chơi golf có thể bị cả hai, thường là mặt ngoài ở tay trước và mặt trong ở tay sau.
Bị khuỷu tay golf có nên tiêm thuốc không?
Tiêm corticoid giảm đau nhanh nhưng hiệu quả thường ngắn hạn, và các nghiên cứu về bệnh lý gân khuỷu tay cho thấy kết quả lâu dài có thể kém hơn, dễ tái phát hơn. Quyết định tiêm cần do bác sĩ cân nhắc sau khi khám. Tập phục hồi gân vẫn là nền tảng điều trị.
Đeo đai khuỷu tay khi chơi golf có tác dụng không?
Đai nẹp đeo dưới khuỷu giúp phân tán lực lên gân, nhiều người thấy đỡ đau khi chơi. Hiệu quả khác nhau giữa từng người, và đai chỉ là hỗ trợ chứ không thay được việc giảm tải và tập phục hồi.