Golf và sức khoẻ tinh thần: giảm căng thẳng, không gian xanh và yips

Golf có lợi cho sức khoẻ tinh thần nhờ ba yếu tố cộng lại: vận động thể lực đều đặn, nhiều giờ ở không gian xanh ngoài trời, và giao tiếp xã hội trong một nhóm nhỏ. Tuyên bố đồng thuận quốc tế về golf và sức khoẻ năm 2018 ghi nhận golf gắn với cải thiện sức khoẻ tinh thần và giảm lo âu. Nhưng golf cũng là môn dễ gây bực bội; người chơi cần biết cách giữ cho sân golf là nơi xả áp lực chứ không phải nơi tạo thêm.

Ba thứ golf mang lại cho đầu óc

Vận động

Vận động thể lực cường độ vừa, đều đặn là một trong những biện pháp có nhiều bằng chứng nhất giúp giảm triệu chứng lo âu và trầm cảm nhẹ. Hướng dẫn về hoạt động thể lực của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2020 ghi nhận lợi ích này. Đi bộ 18 hố, với hàng nghìn bước chân trong bốn tiếng, nằm gọn trong nhóm vận động đó.

Không gian xanh

Một lượng lớn nghiên cứu về "không gian xanh" cho thấy thời gian ở công viên, rừng, đồng cỏ gắn với tâm trạng tốt hơn và mức căng thẳng thấp hơn. Sân golf, với cỏ, cây, mặt nước và chim chóc, là dạng không gian xanh được chăm chút. Nhiều người chơi kể rằng chỉ cần bước ra tee hố một buổi sớm, nghe tiếng chim và mùi cỏ mới cắt, đầu óc đã nhẹ đi.

Kết nối xã hội

Một vòng golf là bốn, năm tiếng đi cùng ba người khác, nói chuyện trong lúc đi giữa các hố, chờ nhau đánh, chia nhau chai nước. Cô đơn và thiếu kết nối được giới y tế công cộng xem là yếu tố nguy cơ đối với sức khoẻ tinh thần lẫn thể chất. Với nhiều người, nhất là người đã nghỉ hưu, nhóm golf hằng tuần là mạng lưới bạn bè chính.

Golf trong các chương trình hỗ trợ sức khoẻ tinh thần

Ở một số nước, golf đã được đưa vào các chương trình hỗ trợ cụ thể:

• Người sống chung với sa sút trí tuệ: tại Scotland và Anh có những chương trình đưa người mắc sa sút trí tuệ cùng người chăm sóc ra sân golf, sân tập theo nhóm nhỏ. Hoạt động quen thuộc, ngoài trời, có người đi cùng giúp họ duy trì vận động và giao tiếp.
• Cựu quân nhân: nhiều tổ chức ở Anh, Mỹ dùng golf như một hoạt động phục hồi cho cựu binh, kể cả người khuyết tật hoặc có sang chấn tâm lý.
• Người khuyết tật: golf thích ứng (adaptive golf) với xe chuyên dụng và dụng cụ điều chỉnh giúp người khuyết tật vận động chơi được, kèm theo lợi ích về tinh thần và sự tự tin.

Các chương trình này thường được đánh giá bằng nghiên cứu nhỏ, chủ yếu ghi nhận cảm nhận tích cực của người tham gia. Bằng chứng còn khiêm tốn nhưng nhất quán theo cùng một chiều.

Mặt trái: golf cũng làm người ta căng thẳng

Ai chơi golf cũng biết cảm giác này: một cú đánh hỏng ở hố 3 kéo theo cả buổi bực bội. Golf có những đặc điểm khiến nó dễ gây áp lực:

• Nhiều thời gian chết: một vòng bốn tiếng nhưng thời gian thật sự vung gậy chỉ vài phút. Phần còn lại là thời gian để nghĩ, và nghĩ nhiều quá thì lo lắng.
• Không có ai để đổ lỗi: không có đồng đội, không có đối thủ cản bóng. Mọi cú đánh xấu là của chính mình.
• Điểm số rõ ràng: mỗi hố một con số, khó tự lừa mình.
• Kỳ vọng xã hội: chơi với sếp, với đối tác, với nhóm bạn có "kèo" khiến áp lực tăng lên.

Yips: khi đầu óc và bàn tay không nghe nhau

"Yips" là hiện tượng co giật, giật cục hoặc đơ cứng bất thường của tay khi thực hiện những cú đánh ngắn, nhất là putting. Người bị yips có thể đánh bóng đi 200 mét ngon lành nhưng không đẩy nổi cú putt một mét. Các nghiên cứu, trong đó có nhóm của Mayo Clinic, cho rằng yips có thể là sự pha trộn giữa lo âu khi thi đấu và một dạng rối loạn trương lực cơ khu trú (focal dystonia), tức có cả phần tâm lý lẫn phần thần kinh. Nhiều golf thủ chuyên nghiệp từng gặp yips. Cách xử lý thường kết hợp đổi cách cầm putter, đổi dụng cụ và làm việc với chuyên gia tâm lý thể thao; với một số ít trường hợp nặng, cần bác sĩ thần kinh đánh giá.

Giữ cho golf là nơi nghỉ ngơi

Một kỹ thuật đơn giản nhiều nhà tâm lý thể thao gợi ý là chia vòng golf thành hai trạng thái: tập trung ngắn khi đứng trước bóng, và thả lỏng hoàn toàn khi đi giữa các cú đánh. Nói chuyện, ngắm cảnh, uống nước trong lúc đi; chỉ bật "chế độ tập trung" khi bắt đầu chuẩn bị đánh. Cách này vừa đỡ mệt đầu, vừa giúp mỗi cú đánh được chú ý trọn vẹn hơn.

Chánh niệm trên sân golf

Golf có nhịp chậm rất hợp với thực hành chánh niệm: chú tâm vào hiện tại, quan sát mà không phán xét. Đi bộ chậm và cảm nhận bàn chân chạm cỏ. Hít thở sâu ba lần trước mỗi cú putt. Để ý gió trên mặt, ánh nắng trên vai. Những việc nhỏ đó đưa sự chú ý về cơ thể thay vì để nó chạy theo những lo lắng về điểm số hay công việc.

Không cần biến vòng golf thành buổi thiền. Chỉ cần vài khoảnh khắc mỗi hố là đủ để cảm nhận sự khác biệt.

Khi golf không còn vui

Có những dấu hiệu cho thấy golf đã thành nguồn căng thẳng thay vì nơi giải toả:

• Thường xuyên về nhà bực bội, mất ngủ sau mỗi vòng.
• Né tránh chơi vì sợ chơi kém trước mặt người khác.
• Tiêu tiền cho golf hoặc cá cược trên sân vượt quá khả năng.
• Golf chiếm hết thời gian dành cho gia đình và gây mâu thuẫn kéo dài.

Lúc đó có thể nghỉ một thời gian, đổi nhóm chơi, chơi sân ngắn chỉ để vận động, hoặc nói chuyện với người thân. Nếu buồn chán, lo âu kéo dài trên hai tuần, ảnh hưởng tới công việc và giấc ngủ, nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Golf có thể hỗ trợ sức khoẻ tinh thần, nhưng không thay được điều trị khi cần điều trị.

Góc nhìn hôm nay

Golf thường bị nhìn như môn của giới doanh nhân, gắn với giao dịch và địa vị. Nhưng ở nhiều nơi, golf đang được nhìn lại như một hoạt động sức khoẻ cộng đồng: chương trình cho người cao tuổi, cho người sa sút trí tuệ, cho cựu binh, cho trẻ em. Với người chơi bình thường, bài học đơn giản nhất là nhớ lý do mình ra sân. Nếu đó là để khoẻ hơn và vui hơn, mỗi vòng golf nên kết thúc bằng cảm giác nhẹ nhõm, bất kể điểm số. Người muốn đọc thêm có thể tìm các sách về tâm lý golf của nhà tâm lý thể thao Bob Rotella, người từng làm việc với nhiều nhà vô địch Major.