Sân links là kiểu sân golf nguyên bản nhất, mọc trên dải đất cát ven biển nối giữa bãi biển và đồng ruộng, và Scotland cùng đảo Ireland là nơi có nhiều sân links hay nhất thế giới. Đặc trưng của links là nền cát thoát nước nhanh, cỏ thấp, gần như không có cây, bẫy cát sâu và gió biển thay đổi liên tục. Chơi links nghĩa là chơi với mặt đất và thời tiết, không chỉ với khoảng cách.
Links là gì, và vì sao golf sinh ra trên đó
Chữ "links" trong tiếng Anh cổ chỉ vùng đất gợn sóng nằm giữa biển và đất canh tác. Đất ở đây là cát do gió và sóng bồi qua hàng nghìn năm, phủ một lớp cỏ mảnh chịu mặn. Không trồng trọt được, nên ở Scotland thời trung cổ dải đất này là đất chung: dân làng thả gia súc, phơi lưới, đi lại, và đánh bóng.
Cái sân đầu tiên không do ai thiết kế. Lối mòn của người và thú thành fairway. Hố trũng nơi cừu nép tránh gió, cào trơ cát, thành bẫy cát. Chỗ cỏ mịn trên đỉnh gò thành nơi đặt lỗ. Vì thế bẫy cát trên sân links thường nhỏ, sâu, tròn và nằm ở những chỗ ngẫu nhiên mà đứng xa không thấy, gọi là pot bunker. Thành bẫy được xếp từng lớp đất cỏ cắt miếng như xây tường, để gió không thổi bay cát.
Ba yếu tố làm links khác mọi kiểu sân khác:
- Mặt đất cứng và nhanh: bóng rơi xuống có thể lăn thêm vài chục mét, nảy theo những gò đất nhỏ. Người chơi phải tính cả chỗ bóng chạm đất, không chỉ chỗ bóng dừng.
- Gió: không có cây chắn, gió biển quyết định gậy nào dùng cho cú nào. Lối đánh thấp, cho bóng lăn tới green, gọi là "bump and run", thường hiệu quả hơn đánh bổng.
- Thực vật hoang: hai bên fairway là cỏ dại cao, cây kim tước vàng có gai và thạch nam. Bóng lạc vào đó thường coi như mất.
Những sân links lớn của Scotland
Scotland có số sân links nhiều nhất thế giới. Ngoài St Andrews, nơi được bàn trong một bài riêng, những cái tên dưới đây là đích đến của người mê golf truyền thống.
Các sân từng tổ chức The Open
- Prestwick: nơi The Open ra đời năm 1860, khi đó sân chỉ có 12 hố và người thắng đầu tiên là Willie Park Sr. Sân không còn tổ chức giải vì quá chật cho khán giả hiện đại, nhưng vẫn giữ những hố mù đặc trưng, như hố Alps phải đánh qua một gò cát cao không thấy green.
- Muirfield: sân của Honourable Company of Edinburgh Golfers, nhóm người soạn bộ luật golf đầu tiên năm 1744. Muirfield nổi tiếng vì bố cục hai vòng chín hố, một vòng chạy theo chiều kim đồng hồ ở ngoài và một vòng ngược chiều ở trong, nên gió liên tục đổi hướng. Câu lạc bộ chỉ nhận nữ thành viên từ năm 2017 sau một lần bỏ phiếu lại.
- Carnoustie: được coi là sân khó nhất trong nhóm sân The Open, nhất là ba hố cuối với con lạch Barry Burn uốn khúc ngang fairway.
- Royal Troon: có hố 8 "Postage Stamp", par 3 ngắn nhất trong nhóm sân The Open.
- Turnberry: sân Ailsa nằm trên bờ biển phía tây nam, có ngọn hải đăng trắng và đảo Ailsa Craig ngoài khơi. Năm 1977, Tom Watson và Jack Nicklaus đấu tay đôi suốt hai ngày cuối, trận được gọi là "Đấu súng dưới nắng".
Những sân không tổ chức The Open nhưng rất được yêu thích
- Royal Dornoch: ở cực bắc, xa các thành phố lớn. Green dựng cao như mặt bàn, mép đổ dốc, nổi tiếng khắp giới thiết kế. Người chơi phải đi xa mới tới, nhưng nhiều người cho đây là sân links đẹp nhất Scotland.
- North Berwick: sân cổ bên Firth of Forth, có hố 15 "Redan", mẫu hố par 3 được sao chép ở hàng trăm sân khắp thế giới.
- Cruden Bay: sân giữa những đụn cát khổng lồ phía bắc Aberdeen.
- Kingsbarns: sân mới mở năm 2000 gần St Andrews, chứng minh người ta vẫn làm được sân links hay ở thời hiện đại.
Sân links trên đảo Ireland
Đảo Ireland gồm Cộng hoà Ireland và Bắc Ireland thuộc Vương quốc Anh. Về golf, cả đảo do một liên đoàn chung quản lý, và người ta quen nói "golf Ireland" cho cả hai. Bờ biển phía tây hứng trọn gió Đại Tây Dương, đụn cát cao và dốc hơn ở Scotland, nên sân links Ireland thường có cảm giác hoang dã và kịch tính hơn.
| Sân | Vị trí | Điểm nổi bật |
|---|---|---|
| Royal County Down | Newcastle, Bắc Ireland | Fairway chạy giữa đụn cát và kim tước vàng, nền là dãy núi Mourne. Thường xếp hạng cao nhất thế giới trong các bảng của tạp chí golf. Nhiều cú đánh mù qua đỉnh cát. |
| Royal Portrush | Bờ biển Antrim, Bắc Ireland | Sân duy nhất ngoài Scotland và Anh từng tổ chức The Open: năm 1951, 2019 và 2025. Hố 16 "Calamity" là par 3 dài bên mép vực. |
| Portmarnock | Gần Dublin | Sân bằng phẳng, công bằng, được giới chuyên nghiệp coi là bài thi đúng nghĩa. |
| Ballybunion (Old Course) | Hạt Kerry | Fairway uốn giữa những đụn cát cao, có hố chạy sát bờ biển Đại Tây Dương. |
| Lahinch | Hạt Clare | Nổi tiếng với đàn dê thả trên sân; dân địa phương đùa rằng dê về trú gần nhà câu lạc bộ là sắp có bão. |
| Waterville | Hạt Kerry | Sân xa xôi trên bán đảo Iveragh, nhiều hố cuối chạy giữa đụn cát lớn. |
The Open năm 2019 ở Portrush kết thúc bằng chiến thắng của Shane Lowry, người Cộng hoà Ireland, trước đám đông cổ vũ cuồng nhiệt. Kỳ năm 2025 cũng ở Portrush, Scottie Scheffler vô địch.
The Open và vòng sân luân phiên
The Open không có sân cố định như The Masters. Giải luân phiên giữa một nhóm sân links ở Scotland, Anh và Bắc Ireland. Danh sách này thay đổi theo thời gian; hiện gồm St Andrews, Carnoustie, Muirfield, Royal Troon, Royal Birkdale, Royal Liverpool, Royal Lytham & St Annes, Royal St George's và Royal Portrush. Turnberry từng là một phần của vòng sân nhưng mấy năm gần đây không được chọn.
Vì luôn đấu trên links, The Open là giải Major mà kết quả phụ thuộc thời tiết nhiều nhất. Những người được giờ xuất phát buổi sáng lặng gió có thể hơn hẳn nhóm buổi chiều gặp mưa giông, dù cùng chơi một sân. Người Anh gọi đó là "chia đôi bốc thăm", và nó là một phần cái duyên của giải.
Chơi links lần đầu: những bất ngờ thường gặp
Người quen sân ở Việt Nam, nơi phần lớn là sân kiểu công viên có cây, hồ và cỏ mềm, thường ngỡ ngàng khi lần đầu chơi links:
- Bóng không dừng lại: cú tiếp cận rơi trước green rồi lăn lên là chuyện bình thường, còn đánh bổng rơi thẳng xuống green thường văng ra sau.
- Không thấy đích: nhiều cú đánh mù, phải tin vào cọc chỉ hướng hoặc lời caddie.
- Thời tiết bốn mùa trong một vòng: mưa, nắng, gió giật có thể đến trong vài giờ, kể cả giữa mùa hè. Áo mưa và mũ len luôn có trong túi gậy của người địa phương.
- Đi bộ là mặc định: nhiều sân links lâu đời hạn chế hoặc không có xe điện, người chơi tự kéo xe đẩy hoặc thuê caddie.
- Nhịp chơi nhanh: người Scotland và Ireland quen đánh một vòng trong khoảng ba tiếng rưỡi tới bốn tiếng. Chậm quá có thể bị nhắc.
Góc nhìn hôm nay: lên kế hoạch cho một chuyến links
Phần lớn sân links nổi tiếng ở Scotland và Ireland đều nhận khách ngoài, nhưng mỗi câu lạc bộ có ngày và giờ riêng cho khách. Một số sân tư nhân như Muirfield chỉ nhận khách vào vài ngày trong tuần. Nhiều nơi yêu cầu chứng nhận handicap. Mùa đẹp nhất thường từ tháng 5 tới tháng 9, ngày dài, trời sáng tới tối muộn. Mùa cao điểm giờ chơi hết rất sớm, nên những người đi nhóm thường đặt trước nhiều tháng.
Một cách sắp xếp hay là chọn một vùng thay vì chạy khắp nơi: vùng Fife quanh St Andrews, bờ biển East Lothian quanh North Berwick và Muirfield, vùng Ayrshire với Troon, Prestwick và Turnberry, hoặc vùng tây nam Ireland với Ballybunion, Lahinch và Waterville. Mỗi cụm có vài sân cách nhau chưa tới một giờ xe.
Người muốn đọc thêm về cách links hình thành có thể tìm các sách về lịch sử kiến trúc sân golf, hoặc xem các bản ghi The Open những năm gió lớn để thấy golf thủ hàng đầu xoay xở thế nào khi mất hết lợi thế khoảng cách.
Câu hỏi thường gặp
Sân links là gì?
Sân links là sân golf xây trên dải đất cát ven biển, nằm giữa bãi biển và đất canh tác. Đặc trưng là nền cát thoát nước nhanh, cỏ thấp, ít hoặc không có cây, bẫy cát sâu và gió biển mạnh.
Sân links khác sân parkland thế nào?
Sân parkland nằm sâu trong đất liền, có nhiều cây, cỏ mềm và bóng thường dừng gần chỗ rơi. Sân links cứng, trống trải, bóng lăn xa và chịu ảnh hưởng gió nhiều hơn, nên cách chơi thiên về đánh thấp và tính chỗ bóng chạm đất.
Sân links đẹp nhất Scotland là sân nào?
Không có câu trả lời duy nhất. Những cái tên thường được nhắc nhiều nhất là Old Course St Andrews, Royal Dornoch, Muirfield, Carnoustie và Turnberry, mỗi sân có một vẻ riêng.
Royal County Down ở đâu?
Royal County Down nằm ở thị trấn Newcastle, Bắc Ireland, dưới chân dãy núi Mourne. Sân thường đứng đầu hoặc gần đầu các bảng xếp hạng sân golf thế giới và có nhận khách ngoài vào một số ngày.
The Open có tổ chức ở Ireland không?
Có, nhưng chỉ ở Royal Portrush, Bắc Ireland, phần đảo thuộc Vương quốc Anh. Portrush tổ chức The Open năm 1951, 2019 và 2025. Chưa có kỳ The Open nào ở Cộng hoà Ireland.