St Andrews Old Course: vì sao được gọi là quê hương của golf

St Andrews được gọi là quê hương của golf vì đây là nơi người ta đánh golf liên tục lâu nhất mà giấy tờ còn ghi lại, từ thế kỷ 15 tới nay, và là nơi chuẩn 18 hố của cả thế giới ra đời. Sân Old Course ở thị trấn nhỏ bên bờ biển phía đông Scotland này cũng là sân tổ chức The Open nhiều lần nhất, và đến giờ vẫn là sân công cộng mà người thường có thể đặt chơi.

Thị trấn nhỏ bên vịnh, nơi golf có giấy khai sinh

St Andrews nằm ở vùng Fife, trên bờ biển Bắc. Trước khi nổi tiếng vì golf, nơi này là trung tâm tôn giáo của Scotland thời trung cổ và có trường đại học lâu đời nhất nước, Đại học St Andrews, lập năm 1413. Dải đất cát chạy dọc bờ vịnh, cỏ thấp, gió mạnh, không trồng trọt được, nên dân thị trấn dùng nó để thả thỏ, phơi lưới, đi dạo và đánh bóng.

Người ta không biết chính xác golf bắt đầu ở St Andrews từ năm nào. Mốc chắc chắn đầu tiên là một văn bản năm 1552: Tổng giám mục John Hamilton cho phép nuôi thỏ trên dải đất ven biển, nhưng ghi rõ người dân thị trấn vẫn giữ quyền chơi golf, bóng đá và các thú vui khác ở đó. Nghĩa là tới giữa thế kỷ 16, golf đã là một thói quen lâu đời đến mức phải được bảo vệ bằng giấy tờ. Trước đó nữa, năm 1457, một đạo luật của vua James II đã cấm golf trên toàn Scotland vì dân mải đánh bóng mà bỏ tập bắn cung — bằng chứng gián tiếp cho thấy môn này đã phổ biến từ giữa thế kỷ 15.

Điều đặc biệt nhất về pháp lý là quyền ấy chưa bao giờ mất. Sân thuộc về cộng đồng. Từ năm 1974, một đạo luật của Quốc hội Anh lập ra St Andrews Links Trust, một tổ chức phi lợi nhuận quản lý toàn bộ khu sân. Cũng vì thế mà Old Course đóng cửa vào Chủ nhật: ngày đó sân trở lại làm công viên, người dân dắt chó đi dạo ngay trên fairway nơi các nhà vô địch từng đánh bóng.

Vì sao golf có 18 hố

Nhiều người nghĩ con số 18 có lý do toán học hay thời gian. Thật ra nó đến từ St Andrews, và gần như tình cờ. Sân Old Course thuở trước có 12 hố bố trí trên dải đất hẹp. Người chơi đánh ra 11 hố, rồi quay về theo đúng những green đó, thêm hố cuối, thành một vòng 22 hố.

Năm 1764, Hội những người chơi golf St Andrews quyết định gộp bốn hố đầu (cũng là bốn hố cuối trên đường về) thành hai, vì chúng quá ngắn. Vòng đấu còn 18 hố. Khi St Andrews dần trở thành nơi đặt chuẩn mực, các sân khác làm theo. Tới cuối thế kỷ 19, 18 hố đã là chuẩn chung.

Dấu vết của lối chơi đi ra rồi quay về ấy vẫn còn trên sân: Old Course có bảy green đôi, mỗi green phục vụ hai hố, một hố trên đường ra và một hố trên đường về. Cặp hố dùng chung green luôn cộng lại bằng 18, như hố 5 với hố 13, hố 7 với hố 11. Chỉ hố 1, 9, 17 và 18 có green riêng. Một green đôi có thể rộng tới mức người đứng ở mép này nhìn cờ ở mép kia thấy xa như đánh một cú tiếp cận.

Royal and Ancient: câu lạc bộ đứng sau luật golf

Năm 1754, hai mươi hai quý ông ở vùng Fife lập Hội những người chơi golf St Andrews. Năm 1834, vua William IV nhận bảo trợ, hội đổi tên thành Royal and Ancient Golf Club of St Andrews, quen gọi là R&A. Toà nhà câu lạc bộ bằng đá xám đứng sau tee hố 1 xây năm 1854 và trở thành một trong những hình ảnh quen thuộc nhất của môn golf.

Trong khoảng một thế kỷ rưỡi, câu lạc bộ này cùng Hiệp hội Golf Hoa Kỳ (USGA) giữ vai trò soạn và giải thích luật golf. Từ năm 2004, phần việc quản lý luật, tổ chức giải và phát triển môn chơi được tách sang một nhóm công ty mang tên The R&A, còn câu lạc bộ trở lại là một câu lạc bộ thành viên. Hai thực thể cùng tên dễ gây nhầm, nhưng khi nói "R&A ra luật mới" là đang nói tới tổ chức, không phải câu lạc bộ.

Cần nhớ: R&A không sở hữu Old Course. Thành viên câu lạc bộ vẫn đánh trên sân công cộng như mọi người khác.

Old Tom Morris và những cái tên trên sân

Không ai gắn với St Andrews nhiều như Old Tom Morris (1821–1908). Ông sinh ra ở thị trấn này, làm thợ làm bóng, rồi làm người giữ sân, thiết kế sân và chơi golf chuyên nghiệp. Ông vô địch The Open bốn lần trong thập niên 1860. Từ giữa thập niên 1860 tới đầu thế kỷ 20, ông chăm sóc Old Course và để lại nhiều thay đổi, trong đó có việc tách riêng green hố 1. Green hố 18 ngày nay mang tên ông. Con trai ông, Young Tom Morris, cũng vô địch The Open bốn lần nhưng mất khi mới 24 tuổi; cả hai cha con yên nghỉ trong nghĩa trang nhà thờ cổ của thị trấn.

Sân còn có những cái tên mà người mê golf nghe là nhận ra:

• Cầu Swilcan: cây cầu đá nhỏ bắc qua con lạch Swilcan Burn, nằm giữa fairway hố 1 và hố 18. Gần như mọi golf thủ đều dừng lại chụp ảnh trên cầu, và các huyền thoại thường chọn nơi đây để vẫy chào khi chơi vòng The Open cuối cùng của đời mình.
• Thung lũng Tội lỗi (Valley of Sin): chỗ trũng sâu trước green hố 18. Bóng đánh ngắn sẽ lăn tụt xuống, để lại một cú putt lên dốc rất khó.
• Bẫy cát Hell: bẫy cát lớn trên hố 14, một trong hơn một trăm bẫy cát có tên riêng hoặc không của sân.

The Open ở St Andrews: những khoảnh khắc đáng nhớ

The Open, giải golf lâu đời nhất thế giới, ra đời năm 1860 ở Prestwick. Giải tới St Andrews lần đầu năm 1873 và tính tới năm 2022 đã diễn ra ở đây 30 lần, nhiều hơn bất cứ sân nào. R&A thường chọn St Andrews cho những kỳ mang ý nghĩa đặc biệt, như kỳ năm 2000 và kỳ thứ 150 năm 2022.

Câu chuyện của Bobby Jones là ví dụ hay nhất về cách sân này "dạy" người chơi. Năm 1921, chàng trai trẻ người Mỹ bỏ dở vòng ba ở hố 11 vì không chịu nổi gió và những pha nảy bóng khó đoán. Ông về sau thừa nhận càng chơi càng hiểu sân. Năm 1930, ông vô địch giải nghiệp dư Anh ở đây trên đường giành Grand Slam. Năm 1958, thị trấn trao ông danh hiệu công dân danh dự, điều mà trước ông chỉ một người Mỹ khác từng nhận, là Benjamin Franklin.

Vì sao Old Course khó đọc với người mới

Lần đầu nhìn Old Course, nhiều người thất vọng. Sân phẳng, ít cây, fairway rộng mênh mông, chẳng có hồ nước hay vách đá nào ngoạn mục. Cái khó nằm ở chỗ khác:

• Bẫy cát ẩn: nhiều bẫy cát sâu, nhỏ, nằm ngay giữa đường bóng mà đứng ở tee không nhìn thấy. Người chơi lần đầu gần như cần caddie hoặc người quen sân chỉ hướng.
• Gió đổi hướng: sân đi ra rồi quay về, nên gió thuận ở chín hố đầu thành gió ngược ở chín hố sau. Cùng một hố có thể cần gậy khác hẳn giữa sáng và chiều.
• Đất cứng: nền cát thoát nước nhanh, bóng lăn rất xa. Cách chơi hay nhất thường là cho bóng chạy sát mặt đất, có khi putt từ ngoài green cả chục mét.
• Green khổng lồ: green đôi rộng tới mức cú putt dài hàng chục mét là chuyện thường, và gò đất trên mặt green khiến đọc đường bóng rất khó.

Old Course thuộc dạng sân links, kiểu sân nguyên bản của golf, mọc trên đất cát ven biển. Cái hay của nó là đòi hỏi suy nghĩ hơn là sức mạnh. Đó cũng là lý do sân hầu như không cần kéo dài nhiều suốt một thế kỷ mà vẫn làm khó những tay đánh xa nhất.

Không chỉ có Old Course

St Andrews Links là một khu golf công cộng gồm bảy sân, phần lớn đi bộ từ trung tâm thị trấn được. Ngoài Old Course còn có New Course (1895) — "mới" chỉ là so với sân cổ, được người địa phương đánh giá rất cao — Jubilee Course (1897) sát bãi biển, Eden Course (1914), Strathtyrum, Balgove 9 hố hợp cho gia đình và trẻ em, và Castle Course (2008) trên đỉnh vách đá nhìn ra vịnh. Quanh vùng còn Kingsbarns, Crail và Carnoustie bên kia vịnh.

Góc nhìn hôm nay: muốn tới St Andrews thì làm gì

Muốn đánh Old Course, người chơi thường có ba cách: đặt trước qua Links Trust (giờ đặt trước cho mùa cao điểm hết rất sớm), đăng ký rút thăm giờ chơi hằng ngày, hoặc đến xếp hàng từ sáng sớm để chờ suất trống cho người chơi lẻ. Sân yêu cầu người chơi có chứng nhận handicap. Giá và điều kiện thay đổi theo mùa, nên tra trực tiếp trên trang của St Andrews Links Trust trước khi lên kế hoạch.

Không chơi golf vẫn có nhiều việc đáng làm ở St Andrews:

• Bảo tàng R&A World Golf Museum, ngay sau toà câu lạc bộ, trưng bày gậy, bóng và tài liệu qua nhiều thế kỷ, trong đó có những quả bóng nhồi lông vũ và gậy gỗ cổ.
• Đi bộ trên Old Course vào Chủ nhật, khi sân mở làm công viên. Đứng trên cầu Swilcan lúc này dễ hơn nhiều so với ngày thường.
• Nghĩa trang nhà thờ St Andrews, nơi có mộ cha con Old Tom và Young Tom Morris.
• Bờ biển West Sands chạy dọc các sân links, rất hợp đi dạo lúc chiều.